Takav diskurs podrazumijeva, očigledno, istovremeno insistiranje da se Južna interkonekcija ne može graditi bez saglasnosti entiteta i njenog uključenja u projekat.

Na prvi pogled, ovaj stav je u potpunosti konzistentan sa principom suvereniteta i ustavne decentralizacije. Međutim, iz perspektive energetske sigurnosti, on otvara dublju i složeniju dilemu.
Republika Srpska, za razliku od Federacije BiH, danas posjeduje jedinu funkcionalnu gasnu interkonekciju u državi.

Ako možemo da je definišemo kao "istočnu rutu preko Srbije". Ta činjenica joj daje kratkoročnu prednost, ali i dugoročnu izloženost. Insistiranje da se Južna interkonekcija „ne nameće“ i da se energetska politika vodi bez međunarodnog tutorstva implicitno podrazumijeva da postoje realne, domaće i politički prihvatljive alternative.

Međutim, u praksi, takve alternative nisu artikulisane na strateškom nivou.

Stav da, ako se Južna interkonekcija odbacuje ili uslovljava političkim pitanjima, a istočna ruta ostaje jedina operativna opcija, tada se ne radi o očuvanju suvereniteta, već o njegovom sužavanju, može se uzeti kao tumačenje sa jedne strane političkog spektra. Međutim, tu valja biti dosljedan.

Energetski sistem koji zavisi od jednog pravca snabdijevanja, jedne tranzitne zemlje i jednog regionalnog tržišnog kruga nije suveren sistem, bez obzira na formalnu kontrolu nad regulatornim institucijama. U takvoj konfiguraciji, politička autonomija ne znači stratešku autonomiju.

Paradoks entitetske racionalnosti

Stav koji je zaživio u vezi Južne interkonekcije dodatno otkriva jedan paradoks: dok se na političkom nivou insistira na ravnopravnosti entiteta i odbacivanju „nametnutih rješenja“, na energetskom nivou izostaje inicijativa za sopstvenu unutrašnju diversifikaciju.

Širenje gasne mreže unutar RS, povezivanje industrijskih centara Banjaluke, Prijedora i Doboja, ili stvaranje interne redundanse u odnosu na istočnu rutu, ostaju van fokusa javne politike.

Sa druge strane, jednostrana materijalizacija novih investicija u gasnu infrastrukuturu isključivo na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine, izaziva paradoks sa druge strane, ali zadržimo fokus za sad isljučivo na Republici Srpskoj.

Južna interkonekcija kao politički simbol, a ne energetsko rješenje

Iz ugla Republike Srpske, Južna interkonekcija se često posmatra kao politički projekat Federacije BiH, podržan od strane međunarodnih aktera, sa ciljem redefinisanja energetskih odnosa unutar države.

Međutim, iz sistemske perspektive, problem Južne interkonekcije nije u tome što ona postoji, odnosno treba da postoji, već u tome što je zamišljena kao jedina alternativa. Takav pristup opravdava skepticizam u Republici Srpskoj, ali ne oslobađa odgovornosti za nedostatak sopstvene, paralelne strategije.

Energetska sigurnost se ne gradi vetom, već redundansom. Ako  Republika Srpska smatra da Južna interkonekcija ne odgovara njenim interesima, tada bi racionalan odgovor bio ubrzano jačanje istočne rute kroz dodatne kapacitete, skladišta, reverzibilnost tokova i unutrašnju mrežnu povezanost.

Rizik zamjene političkog uticaja tržišnom zavisnošću

U odsustvu jasne državne ili entitetske energetske strategije, realni centar odlučivanja se pomjera. Nije više ključno ko formalno donosi odluke, već ko kontroliše ulazne tačke, skladišta, transport i ugovorne odnose.

U takvom sistemu, energetska politika prestaje biti javna politika, a postaje funkcija tržišne moći i vlasničkih struktura.

Za Republiku Srpsku to znači sljedeće: čak i ako formalno odbaci Južnu interkonekciju i međunarodno posredovanje, ona ne izlazi iz sistema zavisnosti. Naprotiv, zavisnost se koncentriše bliže granicama entiteta, gdje je lakše primijeniti pritisak, ali teže mobilisati institucionalni odgovor.

Zaključno: izbor nije između Istoka i Zapada, već između otpornosti i krhkosti

Upravo tu se susreću oba narativa – i onaj o „BiH bez stranaca“ i onaj o energetskoj sigurnosti. Pravi izbor nije geopolitički, već strukturni.

Nije pitanje da li gas dolazi sa istoka ili zapada, već da li sistem ima više ulaza, više ruta, više aktera i više opcija u slučaju poremećaja.

Bez unutrašnje mrežne povezanosti, skladišta, fleksibilnosti i konkurencije, svaki pravac snabdijevanja – bio on ruski, LNG ili „evropski“ – ostaje potencijalna tačka pritiska.

Republika Srpska u tom smislu nije izuzetak, već ogledalo šire slabosti Bosne i Hercegovine, sklonosti da politička autonomija zamijeni stratešku pripremljenost.

Energetska sigurnost se ne potvrđuje deklaracijama o suverenitetu, već infrastrukturom koja ograničava moć bilo kojeg pojedinačnog aktera. Dok god takva infrastruktura ne postoji, i RS i BiH ostaju zarobljene u smogu nesigurnosti – sa prividom izbora, ali bez stvarne otpornosti.