Politička analitičarka Tanja Topić nudi otrežnjujuću dijagnozu ovog stanja.

"Političko delanje u Republici Srpskoj nalazi se u stanju potpune dominacije forme nad suštinom. Ideje, uvjerenje, ideologija ustupile su mjesto pukoj računici, pa je dobar dio političara postao račundžija", ističe Topićeva, podsjećajući na fenomen „papaka preletača“ koji su bez zadrške gazili ideologije prelazeći s desna ulijevo.

No, koliko se partije drže svog puta koji je istaknut u samim programima?

"Što se tiče programa političkih partija u Republici Srpskoj oni su jako slični jedni drugima i teško je uočiti neku značajniju ideološku razliku. Mada se nominalno predstavljaju da su više lijevo ili desno, ili da su više konzervativne ili liberalne u suštini, među njima nema značajnije razlike", navodi za Aloonline Velizar Antić, politički analitičar.

Jedini dio programa kojeg se sve stranke (i vlast i opozicija) rigidno drže jeste zaštita nadležnosti Republike Srpske. To je jedina tačka u kojoj se praksa poklapa sa dokumentima. Sve ostalo, od ekologije do digitalizacije, ostaje u drugom planu.

U nastavku donosimo hronološki pregled partijskih programa koji služe kao zvanični okvir djelovanja parlamentarnih stranaka.

Srpska demokratska stranka (SDS) - 1990.

Kao državotvorna stranka, SDS u svom programu akcenat stavlja na tradicionalne vrijednosti i ustavni patriotizam. Njihova ideologija je desni centar, a fokus na očuvanju nadležnosti RS uz insistiranje na moralnoj obnovi društva i borbi protiv sistemske korupcije.

Socijalistička partija (SP) - 1993.

Program ove partije baštini ljevičarske ideje: socijalnu pravdu, radnička prava i solidarnost. U teoriji, oni su zagovornici državnog intervencionizma i zaštite socijalno ugroženih kategorija, čvrsto vezani za saradnju sa ljevicom u regionu.

Partija demokratskog progresa (PDP) - 1999.

PDP se kroz svoj program obnove profilisao kao partija centra sa najjasnijim ekonomskim liberalnim smjernicama. Njihov fokus je na tržišnoj ekonomiji, digitalizaciji i privlačenju stranih investicija, uz snažno zagovaranje evropskih integracija kao okvira za reforme.

Demokratski narodni savez (DNS) - 2000.

DNS svoju politiku bazira na ekonomskom patriotizmu. Njihov program je decenijama bio "srednji put", fokusiran na razvoj infrastrukture i racionalno korištenje domaćih resursa (poput šuma i ruda), pozicionirajući se kao umjerena opcija između dva velika bloka.

Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) - 2002.

Iako naziv sugeriše ljevicu, programski dokumenti danas dominantno tretiraju nacionalna pitanja. Njihovi principi počivaju na konceptu "izvornog Dejtona" i jačanju autonomije Srpske, dok se u ekonomskom smislu oslanjaju na velike državne energetske projekte.

Ujedinjena Srpska (US) - 2015.

Kao predstavnici mlađe garde konzervativaca, US u svojoj deklaraciji zagovara spoj nacionalne čvrstine i modernog menadžmenta, insistirajući na jedinstvu svih srpskih partija o ključnim pitanjima.

Demokratski savez (DEMOS) - 2018.

DEMOS se programski predstavlja kao stranka političke stabilnosti. Njihov fokus je na realnom sektoru i kompromisu, izbjegavajući populističku retoriku u korist institucionalnog djelovanja.

Narodna partija Srpske (NPS) i Socijalistička partija Srpske (SPS) - 2020.

NPS naglašava tradicionalizam i lokalni razvoj, dok SPS kombinuje ljevičarsku retoriku sa parolom "Srpska iznad svega", stavljajući fokus na demografiju i zaštitu porodice.

Za pravdu i red (Nebojša Vukanović) i Narodni front (Jelena Trivić) - 2022/23.

Ovi najmlađi akteri u centar programa ne stavljaju ideologiju, već reformu sistema. Vukanovićeva lista insistira na depolitizaciji pravosuđa, dok Narodni front gradi platformu na borbi protiv korupcije i legalitetu institucija.

Izbrisana linija između ljevice i desnice

Uprkos ovoj hronologiji, realnost na terenu često demantuje napisano. 

"Jedan od zanimljivijih i slikovitijih primjera jeste SNSD, koji u samom nazivu kaže da se radi o socijaldemokratskoj partiji i koja bi trebala da bude više na lijevom spektru u praksi imamo situaciju da ova partija po određenim pitanjima zauzima krajnje desne političke pozicije", objašnjava Antić.

Sličnog stava je i Tanja Topić, ideološki identiteti postali su sekundarni u odnosu na opstanak u zoni komfora.

"Zapravo, linija ljevica-desnica potpuno je izbrisana i mozemo govoriti o političkom performansu koji se dobro naplaćuje. Malo je onih koji ce izaći iz zone komfora i cak retoricki preći "crvenu liniju", rizik im je prevelik", zaključuje Topićeva.