Inflacija se više ne doživljava kao prolazan talas koji dođe i nestane, već kao proces koji se postepeno ugrađuje u ekonomski sistem i mijenja način na koji tržišta formiraju cijene u dužem roku.

Na sve ovo upozorava i bivši broker sa Volstrita, a danas finansijski savjetnik Vladimir Đukanović, koji ističe da inflacija u Evropi i na prostoru Balkana više nije pitanje kratkoročnih šokova, te da je postala strukturno ukorijenjena.

Prema njegovim riječima, ključni uzroci više se ne nalaze samo u energetskim udarima, već u dugogodišnjoj politici jeftinog novca, hronično niskim kamatnim stopama, prekomjernom zaduživanju država i postepenom gubitku konkurentnosti evropske industrije, što zajedno stvara inflaciju koja se više ne gasi, već se hronično ugrađuje u sistem.

U takvom makroekonomskom okruženju energetska tržišta više ne reaguju ciklično, već strukturno pojačavaju postojeće pritiske. Cijena nafte stabilizovala se u rasponu od 100 do 110 dolara po barelu, dok sve više analiza ukazuje da bi taj nivo mogao postati nova dugoročna realnost.

Najnoviji podaci evropskih statističkih službi pokazuju da su cijene hrane u Evropskoj uniji i dalje pod snažnim inflatornim pritiskom, sa rastom koji u pojedinim kategorijama prelazi pet odsto na godišnjem nivou.

Istovremeno, Međunarodna agencija za energiju upozorava na globalni deficit ponude koji u vršnim periodima može dostići više miliona barela dnevno, dodatno pojačavajući rizik od novih cjenovnih šokova.

U tom raskoraku između ponude i tražnje inflacija prestaje da bude ekonomski šum i postaje sistemska karakteristika. Ona se više ne pojavljuje u talasima koji se povlače, već se zadržava i oblikuje ponašanje tržišta, očekivanja potrošača i dugoročne ekonomske odluke.

Prema najnovijim podacima Evrostata, cijene goriva u Evropskoj uniji u aprilu 2026. godine porasle su za 20,8 odsto na godišnjem nivou, dok je dizel skuplji čak 33,7 odsto u odnosu na isti period prethodne godine.

U pojedinim evropskim državama poskupljenja goriva poprimaju još izraženiji karakter. Luksemburg bilježi rast od 33,8 odsto, Francuska i Švedska 29,3 odsto, Letonija 28,1 odsto, a Bugarska 27,8 odsto. Cijene dizela najčešće se kreću između 1,86 i 1,94 evra po litru, dok u Holandiji prelaze 2,30 evra.

Kada se ove vrijednosti preračunaju u konvertibilne marke, jasno je da se u dijelu Evropske unije gorivo već kreće na nivou od oko 4,50 KM po litru, čime energija ponovo postaje jedan od ključnih faktora životnog standarda.

U BiH dizel se u prosjeku prodaje za oko 3,20 KM po litru, ali se razlika relativizuje zbog nižih plata, veće osjetljivosti potrošača i zavisnosti od uvoza energenata.

Ključna promjena u odnosu na prethodne cikluse nije samo u visini cijene nafte, već u njenoj stabilnosti na povišenom nivou. Brent nafta se nakon kratkotrajnih oscilacija ponovo učvrstila oko stotinjak dolara po barelu, dok se u analitičkim projekcijama sve češće razmatra scenario dugotrajnog zadržavanja na tom nivou.

Dodatni rizik dolazi iz geopolitičkih tenzija na Bliskom istoku i poremećaja u strateškim pravcima snabdijevanja, uključujući Ormuski moreuz.

Inflacija u evrozoni tokom 2026. godine kretala se oko tri odsto, što je iznad ciljanog nivoa Evropske centralne banke. Energija bilježi rast od oko 10 do 11 odsto, hrana i alkohol oko 2,5 odsto, usluge oko tri odsto, dok industrijska roba ostaje relativno stabilna.

Ekonomisti sve češće koriste termin „ljepljiva inflacija“, kojim se opisuje situacija u kojoj cijene, nakon što jednom porastu, ne pokazuju tendenciju povratka na prethodne nivoe.

BiH u ovom procesu predstavlja ekonomiju koja ne apsorbuje, već pojačava globalne šokove. Inflacija koja se posljednjih godina kreće oko šest odsto gotovo je dvostruko viša od prosjeka evrozone.

Ključni problem je potpuna zavisnost od uvoza goriva i velikog dijela osnovnih potrepština, što znači da se svaki globalni rast cijene nafte gotovo trenutno prenosi na domaće cijene.

Posebno je opasan rast cijene dizela, jer direktno utiče na transport, poljoprivredu, građevinarstvo i distribuciju hrane. U praksi skuplje gorivo u BiH vrlo brzo znači i skuplju hranu, veće cijene usluga i novi talas inflacije.

Poremećaji u lancima snabdijevanja, klimatski rizici i sve veći troškovi proizvodnje u poljoprivredi dodatno utiču na rast cijena osnovnih namirnica.

Ukoliko se energetski troškovi zadrže na povišenim nivoima, cijene hrane u Evropi i BiH mogu ući u fazu dugotrajne stabilizacije na višem nivou. To bi značilo da hrana više ne prati ciklus „poskupi pa pojeftini“, već postepeno ulazi u režim trajno viših cijena.

Globalizacija istovremeno gubi efekat smanjenja troškova, dok energetska tranzicija kratkoročno povećava troškove prilagođavanja. Evropska centralna banka može uticati na potražnju, ali ne i na globalne cijene energije, što značajno ograničava njen domet.

Svi ključni pokazatelji – nafta iznad 100 dolara, rast cijena goriva i stabilna inflacija oko tri odsto – ukazuju da više ne govorimo o prolaznom ciklusu, već o novom ekonomskom režimu.

U Evropskoj uniji, prema procjenama i analizama životnog standarda, više od 10 odsto domaćinstava i dalje izdvaja preko 40 odsto ukupnog raspoloživog prihoda samo na energiju i hranu.

Ekonomisti smatraju da se cijene nakon rasta u pravilu više ne vraćaju na prethodne nivoe, već se formira nova polazna tačka, pri čemu inflacija postaje ugrađena u ekonomska očekivanja i ponašanje potrošača i tržišta, piše Glas Srpske.