Izvršna vlast na čelu sa gradonačelnikom predlaže budžet i vodi gradsku upravu, dok je Skupština grada jedina ovlaštena da usvaja gradsku kasu, regulacione planove i imenovanja. Kada te dvije poluge ne sarađuju, politički sukobi se direktno prelivaju na ulicu.

Od ulaska radnika na sjednicu do rata bravama i parkinzima

U najvećem gradu Srpske, gradonačelnik Draško Stanivuković upravlja administracijom bez podrške skupštinske većine okupljene oko SNSD-a. Koliko je javni dijalog narušen pokazuje podatak da je konstituisanje Skupštine grada nakon izbora čekano sve do kraja januara 2025. godine. 

Jedan od najdramatičnijih primjera ove blokade viđen je tokom krize u preduzeću „Akvana“. Kada se zbog akumuliranih dugova javila prijetnja od blokade imovine, gradonačelnik je predložio kreditno zaduženje. Skupštinska većina je mjesecima odbijala da stavi tu tačku na dnevni red, što je dovelo do protesta u kojima su radnici „Akvane“ i građani ušli na sjednicu Skupštine grada i prekinuli zasjedanje dok zaduženje konačno nije usvojeno.

Dubok politički rov iskopan je i u oblasti gradskih prihoda. Skupštinska većina izglasala je amandman kojim je porez na nepokretnosti u Banjaluci smanjen za 50 odsto, čime je gradska kasa uskraćena za oko četiri miliona maraka godišnjih prihoda predviđenih za komunalnu infrastrukturu. Političke tenzije redovno su se manifestovale i neobičnim performansima, od parkiranja službenih automobila ispred ulaza koje koriste odbornici većine do zamjene brava na kancelarijama skupštinskih klubova. 

Pored toga, višemjesečna osporavanja regulacionih planova i lokacije za Centralno spomen-obilježje usporila su infrastrukturne radove i dolazak investitora koji traže jasne rokove.

Najbolji primjer proceduralnog i pravnog haosa koji nastaje u podijeljenoj vlasti jeste višemjesečna i aktuelna sapunica oko naplate parkinga u Banjaluci. Gradonačelnik je prvo samostalno, putem pravilnika, izmijenio parking zone i podigao cijene, tvrdeći da je to u nadležnosti Gradske uprave. Skupštinska većina i opozicioni odbornici odmah su to osporili, tvrdeći da samo Skupština može donositi takve odluke. Slučaj je završio na Ustavnom sudu RS koji je oborio Stanivukovićev pravilnik kao neustavan. Uslijedio je period potpunog zbunjivanja vozača pa se tako parking se u pojedinim fazama nije naplaćivao, odluke su se poništavale, a gradska kasa je gubila stotine hiljada maraka. Skupština je tek u avgustu 2026. godine izglasala novu Odluku o parkinzima kako bi ponovo uspostavila sistem, ali uz nove najave apelacija i osporavanja.

Međutim, ponekad se i poslanici i usaglase, a pogotovo kada je riječ o kreditni zaduženjima. Nedavno je tako Grad Banjaluka ušao u novo zaduženje i to od 18 miliona KM, i to za uređenje centra grada, popločavanje šetališta i rekonstrukciju parka "Petar Kočić".

Referendum, marš od 200 kilometara i privođenje zbog stipendija

U Bijeljini su odnosi između gradonačelnika Ljubiše Petrovića i skupštinske većine poprimili još radikalnije oblike. Nakon što je koaliciona većina predvođena SNSD-om u martu 2023. godine pokrenula referendum za opoziv gradonačelnika, građani Bijeljine su na glasanju sa više od 60 odsto glasova odbili opoziv i ostavili Petrovića na funkciji.

Pobjeda na referendumu nije zaustavila institucionalni sukob. Zbog višemjesečnih blokada i neisplaćivanja sredstava sa republičkog nivoa, Petrović je u maju 2023. pješke krenuo iz Bijeljine u Banjaluku pod nazivom „Marš za čast i slobodu“, prešavši više od 200 kilometara u znak protesta. Unutar same Gradske uprave buktio je rat za pečate i kancelarije. Skupština je imenovala svoje vršioce dužnosti načelnika odjeljenja, dok je gradonačelnik odbijao da im preda dužnost i potpiše rješenja, zbog čega su pojedina odjeljenja mjesecima imala paralelna rukovodstva, a građani čekali na građevinske dozvole.

Sukob je kulminirao u januaru 2025. godine privođenjem gradonačelnika Petrovića. Tužilaštvo ga je teretilo za zloupotrebu položaja jer je mimo skupštinske odluke isplatio više od pola miliona maraka za studentske stipendije. 

I dok je opozicija organizovala proteste ispred Policijske uprave i Tužilaštva tvrdeći da je riječ o političkom progonu, deblji kraj su izvlačili roditelji djece u privatnim vrtićima zbog kašnjenja subvencija, kao i semberski poljoprivrednici čiji su podsticaji čekali usvajanje rebalansa budžeta.

Cijena politike 

Kada gradom upravljaju dve suprotstavljene opcije, najdeblji kraj redovno izvlače javna preduzeća i komunalni sektor. Direktori gradskih komunalnih preduzeća godinama funkcionišu u statusu vršilaca dužnosti jer se izvršna i zakonodavna vlast ne mogu dogovoriti oko imenovanja. U takvom okruženju niko ne donosi dugoročne investicione planove, dok se dugovi gomilaju.

Svaki komunalni problem, od neuklonjenog otpada do nepokošenih parkova, često je razlog za prebacivanje krivice. U slučajvima kada inat diktira tempo u gradskim skupštinama, razvoj lokalnih zajednica odvija se puževim korakom, a cijenu političkog pat-položaja plaćaju najčešće običi građani.