Da li su kružni tokovi zaista efikasniji od klasičnih raskrsnica sa semaforima ili se gužve samo premještaju na druge dijelove saobraćajnica?

Odgovor stručnjaka nije jednoznačan. Dobro projektovan kružni tok može poboljšati protočnost i bezbjednost saobraćaja, ali na pogrešnom mjestu može dodatno usporiti kretanje vozila.

Manje saobraćajnih nezgoda

Američki Institut za osiguranje za bezbjednost na putevima (IIHS) navodi da su istraživanja nakon zamjene klasičnih raskrsnica kružnim pokazala smanjenje ukupnog broja saobraćajnih nezgoda za 35 do 47 odsto.

Broj nezgoda u kojima je bilo povrijeđenih smanjen je za 72 do 80 odsto.

Razlog za takve rezultate jeste to što se vozila u kružnom toku kreću manjim brzinama i uglavnom u istom smjeru, čime se smanjuje mogućnost opasnih čeonih i bočnih sudara.

Ipak, ovi procenti ne mogu se automatski primijeniti na Banjaluku, jer rezultati zavise od načina projektovanja raskrsnice, broja saobraćajnih traka i ponašanja vozača.

Kružni tok ne znači uvijek kraće čekanje

Istraživanja iz Sjedinjenih Američkih Država pokazuju da kružne raskrsnice u pojedinim slučajevima mogu značajno smanjiti zadržavanje vozila.

U jednoj studiji, sprovedenoj na tri raskrsnice, prosječno vrijeme čekanja nakon izgradnje kružnih tokova smanjeno je za 89 odsto, dok je broj zaustavljanja bio manji za 56 odsto.

Drugo istraživanje, koje je obuhvatilo 11 raskrsnica u Kanzasu, zabilježilo je prosječno smanjenje čekanja od 65 odsto.

Međutim, postoje i primjeri u kojima su rezultati bili drugačiji. Na dvije kružne raskrsnice sa dvije trake u američkoj saveznoj državi Vašington ukupno zadržavanje vozila povećano je za 12, odnosno 22 odsto, iako su vozači iz sporednih ulica čekali znatno kraće.

To pokazuje da kružni tok sam po sebi ne garantuje brže putovanje. Navedeni rezultati odnose se na konkretne raskrsnice, a ne na ukupno vrijeme putovanja kroz grad.

Kada kružni tok postaje problem?

Kružne raskrsnice najbolje rezultate često daju na mjestima gdje saobraćaj dolazi iz više približno ravnomjerno opterećenih pravaca, gdje ima mnogo skretanja ulijevo ili gdje su ranije zabilježene ozbiljne saobraćajne nezgode.

Problemi nastaju kada jedan pravac neprekidno dovodi veliki broj vozila, zbog čega vozači iz drugih ulica teško pronalaze prostor za uključivanje.

Dodatne poteškoće mogu nastati i kada se kružni tokovi nalaze između više semaforizovanih raskrsnica. Ukoliko se kolona formira na narednom semaforu, vozila mogu blokirati izlaz iz kružnog toka i tako dodatno usporiti saobraćaj.

Poseban izazov predstavljaju kružne raskrsnice sa više traka i pješačkim prelazima u blizini izlaza. Prema istraživanjima koja navodi IIHS, vozači na višetračnim kružnim tokovima dva do tri puta češće ne ustupaju prvenstvo prolaza pješacima nego na jednotračnim.

Zbog toga se odluka o izgradnji kružnog toka ne bi trebalo da zasniva samo na dostupnom prostoru, već i na brojanju vozila, analizi pravaca kretanja, pješačkog saobraćaja i simulacijama mogućih gužvi.

Šta to znači za Banjaluku?

Gradska uprava je u oktobru 2026. godine, prema pisanju portala Buka, najavila dodatne analize saobraćajnih tokova nakon završetka radova na važnim raskrsnicama.

Ipak, tada nisu predstavljeni konkretni podaci koji bi pokazali koliko je izgradnja pojedinih kružnih tokova uticala na smanjenje vremena čekanja.

Da bi se procijenila njihova stvarna efikasnost, potrebno je uporediti broj saobraćajnih nezgoda, protok vozila i trajanje čekanja prije i poslije izgradnje, uzimajući u obzir i rast broja automobila.

Jedno je, ipak, jasno – raskrsnica može postati protočnija, a da vozač već stotinjak metara dalje ponovo naiđe na kolonu.

Kružni tok može riješiti problem jedne raskrsnice, ali sam po sebi ne može riješiti problem saobraćajnih gužvi u čitavom gradu.

Izvor: Srpskainfo.