Fon Ferster i dvojica njegovih kolega sa Univerziteta Ilinois objavili su rad u uglednom naučnom časopisu „Science“, u kojem su upozorili na posljedice tadašnjeg ubrzanog rasta svjetske populacije.

Njihov matematički model pokazivao je da bi broj stanovnika mogao rasti toliko brzo da bi, prema izračunavanju, 13. novembra 2026. dostigao beskonačnost. Taj datum ujedno bi bio 115. rođendan fon Ferstera.

Naučnik je ovakvim proračunom želio da ukaže na neodrživost tadašnjeg demografskog trenda. Upozoravao je da bi nastavak rasta stanovništva mogao dovesti do ozbiljnih problema, a kao jedno od rješenja zagovarao je kontrolu rađanja.

Predviđanja o prenaseljenosti koja se nisu ostvarila

Slična upozorenja iznosili su i drugi naučnici. Američki biolog i ekolog Pol Erlih objavio je 1968. godine knjigu „Populaciona bomba“, u kojoj je predviđao masovnu glad zbog porasta broja stanovnika.

Četiri godine kasnije objavljen je izvještaj „Granice rasta“, zasnovan na računarskom modelu koji je upozoravao na mogućnost sistemskog kolapsa tokom dvadesetih godina 21. vijeka zbog iscrpljivanja prirodnih resursa.

Ipak, demografska kretanja razvijala su se drugačije od predviđanja pesimista. S porastom životnog standarda, obrazovanja i zdravstvene zaštite, u brojnim društvima smanjivao se broj djece po porodici.

Taj proces poznat je kao demografska tranzicija, a njegov značaj u tadašnjim modelima, prema autoru teksta, nije bio dovoljno uzet u obzir.

Danas se države suočavaju s padom nataliteta

Umjesto straha od nekontrolisanog rasta stanovništva, mnoge zemlje danas brinu zbog starenja populacije i sve manjeg broja novorođenih.

Japan, Mađarska, Turska i Kina neke su od država koje podstiču parove da imaju više djece. Posebno je zanimljivo da se takva politika značajno razlikuje od demografske budućnosti kakvu su pojedini naučnici zamišljali šezdesetih godina prošlog vijeka.

Autor teksta ističe da je broj djece mlađe od 15 godina u svijetu dostigao vrhunac 2021. godine, što dodatno pokazuje koliko su se demografski trendovi promijenili.

Pet lekcija iz pogrešnih naučnih predviđanja

U tekstu se izdvaja pet važnih pouka iz rada fon Ferstera i njegovih saradnika.

Prva je da nauku treba razlikovati od zagovaranja određenih stavova. Naučni rad treba da pruži podatke i argumente, dok zagovaranje često koristi najcrnje moguće scenarije kako bi pridobilo javnost.

Druga pouka odnosi se na preuveličavanje. Pretjerane tvrdnje mogu narušiti povjerenje građana u naučnike, posebno kada se najavljena katastrofa ne dogodi.

Treća je da način na koji je matematički model postavljen u velikoj mjeri određuje rezultate koje može da proizvede. Zbog toga je važno kritički preispitivati pretpostavke na kojima se zasnivaju naučna predviđanja.

Četvrta pouka upozorava na opasnost od predstavljanja naučnih zaključaka kao neupitnih. Naučne modele i odluke koje stoje iza njih treba otvoreno razmatrati, a ne odbacivati svaku kritiku.

Peta se odnosi na zanemarivanje podataka koji ne odgovaraju unaprijed postavljenoj teoriji. Upravo je nedovoljno uzimanje u obzir demografske tranzicije oslabilo predviđanja o nekontrolisanom rastu svjetske populacije.

Novi scenariji katastrofa do kraja vijeka

Autor se osvrće i na novija predviđanja velikih globalnih prijetnji, među kojima se izdvajaju nuklearni rat i zlonamjerna upotreba vještačke inteligencije. Prema izvještaju koji pominje, ove prijetnje imaju potencijal da dovedu čak i do izumiranja čovječanstva.

Zbog toga se postavlja pitanje koliko su savremeni modeli pouzdaniji od ranijih predviđanja i da li su naučnici dovoljno oprezni kada predstavljaju moguće katastrofalne scenarije.

Zaključak teksta jeste da 13. novembar 2026. neće predstavljati stvarni smak svijeta, već podsjetnik na to koliko je važno preispitivati naučne prognoze, njihove pretpostavke i ograničenja.

Izvor: ATV.