Betonski lavirint obavijen tamom

To je ARK Vela glava - Atomska ratna komanda, objekat koji se u vojnim krugovima nazivao “Mali Split”. Hrvatski istraživači, Alen Banković i Nino Kocijan, donose ekskluzivnu reportažu sa ove najmoćnije lokacije prije napuštanja ostrva Vis, objavljenu na YouTube kanalu Terra Croatia.

Nakon nedjelja “lutanja” po skrivenim vojnim objektima, građenim u vrijeme kada je Josip Broz Tito bio predsjednik SFRJ, autori su stigli do krajnje tačke. “Tamo gdje prestaje turistički Vis sa svojim razglednicama i plažama, počinje sivi, betonski lavirint obavijen potpunom tamom i stopostotnom vlagom”, opisali su. Sama topografija Vele glave sugeriše njenu stratešku važnost.

Dok su ostale baze na ostrvu projektovane za blisku odbranu, topove i torpeda, Vela glava je građena 1970-ih godina sa jednim jedinim ciljem - obezbijediti opstanak vojnog vrha i upravljanje cijelim sektorom Vojno-morske oblasti u slučaju nuklearnog rata. Prvi koraci kroz masivna, zarđala protuatomska čelična vrata odmah mijenjaju percepciju prostora. Spoljni suvi vazduh i ljetna vrućina u sekundi nestaju, ustupajući mjesto teškom, vlažnom vazduhu koji miriše na staru elektroniku, beton i decenije izolacije.

Nevjerovatna autonomija objekta

“Osjećaj je klaustrofobičan, ali ujedno i fascinantan. Zvuk naših koraka ovdje dobija neobičan, sablasan odjek. Znaš da hodaš prostorom koji je projektovan da izdrži direktan nuklearni udar srednje jačine”, govore Alen i Nino. Kada su upalili reflektore, svjetlost je “presjekla” mrak i otkrila kilometre savršeno polukružnih betonskih hodnika koji se granaju duboko u utrobi brda, nekih 60 metara ispod čvrste stijene.

Ono što Velu glavu izdvaja od običnih tunela jeste njena nevjerovatna autonomija. Prodirući dublje u kompleks, istraživači su prolazili pored prostorija koje su nekada činile srce ovog podzemnog grada. Ovdje je sve bilo podređeno preživljavanju do 500 ljudi - oficira, tehničara i vojnika - koji su mogli da provedu do godinu dana bez ikakvog kontakta sa spoljnim svijetom, prenosi Dnevno.hr. Nino je reflektorom osvijetlio ostatke masivnih ventilacionih sistema koji su trebali da filtriraju radioaktivne čestice i bojne otrove.

Nešto dalje naišli su na prostrane niše u kojima su nekada brujali ogromni dizel agregati za struju, dok su se u podnim bazenima skrivale hiljade litara pijaće vode. Najjeziviji dio objekta svakako je njegovo medicinsko krilo. Unutar Vele glave nalazila se potpuno opremljena podzemna bolnica, uključujući kompletnu hiruršku operacionu salu. Danas, ogoljena do betona, ta prostorija izaziva trnce.

Posljednja stanica u serijalu

Dok su dokumentovali objekat, autorima se nametnula jedna istorijska crta koja zvuči gotovo nevjerovatno: “Jugoslovenska vojna preduzeća i inženjeri, koji su zanat pekli upravo na Visu i u kultnom bunkeru u Konjicu, kasnije su unajmljeni od strane režima Sadama Huseina“, tvrde autori i nastavljaju: “Upravo po uzoru na ove naše, balkanske, građeni su i predsjednički bunkeri u Bagdadu koji su devedesetih odolijevali američkim bombama za probijanje armiranog betona”. 

Boravak u podzemlju Vele glave završio je na najefektniji mogući način - usponom. Iz operativnog središta, hodnici vode do strmog, uskog betonskog stepeništa koje se, poput rudarskog okna, penje uspravno kroz utrobu brda. Nakon stotina stepenica provedenih u mraku i tišini, pred istraživačima se otvorilo zasljepljujuće svjetlo dana. Izbivši na površinu, na napuštene osmatračnice i radarske položaje, smještene tik ispod vrha planine Hum, dočekao ih je pogled koji puca na otvoreno more i modri horizont Jadrana.

Vela glava bila je njihova posljednja stanica u serijalu ostrvskog putopisa. Sa ovim podzemnim “divom” Alen i Nino završavaju svoju odiseju na Visu. Ostrvo su detaljno pretražili i dokumentovali, ostavljajući iza sebe njegove tunele da i dalje u tišini svjedoče o vremenu kada je ovaj komad raja bio jedno od najmilitarizovanijih mjesta u Evropi.

(Telegraf)