Nova pravila dolaze u trenutku kada pojedine evropske države bilježe rast tenzija povezanih sa migracijama, a političke stranke koje zagovaraju strožu kontrolu granica ostvaruju sve bolje izborne rezultate.
Da podjele oko migrantske politike nisu nestale pokazuje i glasanje u Evropskom parlamentu. Za novu uredbu glasalo je 418 poslanika, protiv je bilo 218, dok je 37 bilo uzdržano. Pristalice reforme tvrde da Evropska unija konačno dobija efikasniji mehanizam za povratak osoba koje nemaju pravo boravka. Protivnici upozoravaju da bi pojedine odredbe, posebno one koje se odnose na centre za povratak izvan EU i produženi pritvor, mogle otvoriti ozbiljna pitanja zaštite ljudskih prava.
Šta se mijenja?
Evropska komisija godinama upozorava da postojeći sistem ne daje rezultate. Hiljade ljudi kojima je odbijen zahtjev za azil ostaju na teritoriji Evropske unije jer države članice teško provode odluke o povratku. Prema procjenama evropskih institucija, broj stvarno izvršenih deportacija značajno je manji od broja donesenih odluka o povratku.
Zbog toga nova uredba uvodi nekoliko važnih novina.
Prva se odnosi na obavezu migranata da sarađuju sa vlastima tokom postupka povratka. Države članice dobijaju šira ovlaštenja za utvrđivanje identiteta i provođenje procedura deportacije.
Druga velika promjena je međusobno priznavanje odluka o povratku. U praksi bi to trebalo da spriječi situacije u kojima osoba kojoj je odbijen azil u jednoj državi pokuša pokrenuti novi postupak u drugoj članici EU.
Države dobijaju šira ovlaštenja za provođenje odluka o povratku. U određenim situacijama vlasti mogu koristiti dodatne mjere za utvrđivanje identiteta i lociranje osoba koje izbjegavaju deportaciju. Kritičari upozoravaju da bi to moglo otvoriti prostor za preširoku primjenu ovlaštenja.
Najviše pažnje ipak izazvala je mogućnost uspostavljanja takozvanih “return hubova”, odnosno centara van Evropske unije u koje bi mogli biti upućeni migranti koji nemaju pravo ostanka. Evropske institucije tvrde da bi takvi centri morali poštovati međunarodne standarde i osnovna ljudska prava, ali kritičari upozoravaju da upravo taj dio otvara brojna pravna i humanitarna pitanja.
Nije slučajno što se ova reforma pojavila upravo sada.
Evropa više ne govori istim tonom kao prije 10 godina
Prije deset godina evropski lideri raspravljali su kako organizovati prihvat stotina hiljada ljudi koji su stizali na granice Evropske unije. Danas se raspravlja kako ubrzati njihov povratak.
Politička klima u međuvremenu se značajno promijenila. Migracije sada su jedna od dominantnih tema izbora u Njemačkoj, Francuskoj, Holandiji, Austriji i Belgiji. Pritisak na vlade raste iz godine u godinu, a pitanje kontrole granica pojavljuje se kao jedna od najčešćih tema predizbornih kampanja.
Zbog toga mnogi svjetski analitičari novu uredbu vide kao politički odgovor Brisela na raspoloženje birača širom Evrope.
Belfast pokazao koliko su tenzije porasle
Koliko je migrantsko pitanje osjetljivo pokazali su događaji u Sjevernoj Irskoj.
Početkom juna Belfast su zahvatili višednevni neredi nakon napada za koji je osumnjičen državljanin Sudana. Snimci napada proširili su se društvenim mrežama, a protesti su ubrzo prerasli u nasilje. Paljene su kuće i vozila, oštećeni objekti, a policija je morala koristiti vodene topove kako bi uspostavila kontrolu.
Vlasti su kasnije saopštile da je više osoba uhapšeno, dok su organizacije za ljudska prava upozorile na napade usmjerene prema migrantskim zajednicama. Nekoliko dana kasnije hiljade građana izašle su na ulice Belfasta na skupovima podrške migrantima i protiv rasizma.
Ovi događaji sami po sebji nisu promijenili evropsku politiku, ali su pokazali da je pojedinim društvima i te kako "došlo do grla".
Pitanje Balkanske rute
Svaka promjena evropske migracione politike pažljivo se prati i u Bosni i Hercegovini.
BiH je tokom prethodne decenije bila jedna od ključnih tačaka na zapadnobalkanskoj migrantskoj ruti. Hiljade ljudi prolazile su kroz zemlju pokušavajući da stignu do Hrvatske i drugih država Evropske unije.
Migrantska situacija u Bosni i Hercegovini i dalje je u vrhu bezbjednosnih, političkih i humanitarnih tema na Zapadnom Balkanu.
Iako 2025. godina donosi nešto umjereniji priliv migranata u odnosu na raniji period, evropski i regionalni pritisci ostaju visoki posebno nakon otvaranja novih pravaca i promjena na šengenskoj granici.
Prema zvaničnim informacijama koje je za Aloonline dostavila Služba za poslove sa strancima BiH, situacija se može opisati kao stabilna, ali i dalje dinamična. Institucije drže pod kontrolom ključne segmente, ali Balkanska ruta ostaje aktivna i ne predviđa se njeno gašenje u skorije vrijeme.
Posljednjih mjeseci više evropskih država otvoreno zagovara model prema kojem bi migranti kojima je odbijen azil bili smještani u centre van teritorije EU do konačne deportacije ili rješavanja njihovog statusa. Iako se Bosna i Hercegovina za sada ne pominje među državama kandidatima, činjenica da se u regionu već govori o „trećim zemljama“ izazvala je zabrinutost dijela javnosti i nevladinih organizacija.
Podjećamo, prema podacima Eurostata, svake godine između 450.000 i 500.000 državljana trećih zemalja dobije nalog da napusti EU, ali manje od polovine zaista bude vraćeno u matične države.
Komentari (0)