Plavšić je na funkciju predsjednice Republike Srpske došla 1996. godine, a njen mandat obilježili su politički sukob sa Radovanom Karadžićem i strukturama oko njega, pokušaji jačanja institucija, kao i okretanje ka međunarodnoj zajednici i sprovođenju Dejtonskog sporazuma.

Pored političkog konteksta, period njenog mandata obilježila je i izuzetno teška ekonomska situacija u Republici Srpskoj, koja se nakon rata nalazila praktično na ekonomskom početku.

Republika Srpska je dobijala mali dio međunarodne pomoći

Prema izvještaju američke General Accounting Office, odnosno tadašnjeg GAO, međunarodna zajednica je tokom 1996. godine za program obnove BiH obećala oko 1,9 milijardi dolara, dok je do kraja godine bilo ugovoreno oko 2,03 milijarde dolara.

Međutim, Republika Srpska od tog novca nije imala približno onoliko koristi koliko Federacija BiH.

Od oko 1,36 milijardi dolara pomoći koja je tada bila u realizaciji, u Republici Srpskoj sprovedeni su projekti vrijedni svega oko 43 miliona dolara, što je predstavljalo približno 3,2 odsto ukupne pomoći koja je bila u fazi realizacije.

Jedan od razloga bile su međunarodne sankcije i politika donatora prema tadašnjem rukovodstvu Republike Srpske.

Ekonomska situacija bila je izuzetno teška. Krajem 1996. godine industrijska proizvodnja u RS procjenjivana je na svega osam do deset odsto predratnog nivoa, dok je nezaposlenost bila veća od 60 odsto. Ekonomski rast tokom te godine bio je praktično nula.

Sukob sa Karadžićem imao je i ekonomsku dimenziju

Jedno od pitanja koje je pratilo politički sukob Biljane Plavšić sa Radovanom Karadžićem bilo je i pitanje kontrole nad privredom i prihodima.

Radio Slobodna Evropa je 1997. godine izvještavao da je Plavšić optuživala strukture povezane sa Karadžićem za kontrolu unosnih poslova i šverca, tvrdeći da država zbog toga gubi velike prihode.

U fokusu su bili promet goriva, cigareta, građevinskog materijala i druge robe.

Američki „Los Angeles Times“ iste godine pisao je da je Plavšić okrenula leđa Karadžiću, između ostalog, i zbog navodnog bogaćenja kroz švercerske poslove, dok je stanovništvo Republike Srpske istovremeno živjelo sa veoma niskim prihodima.

Prema tadašnjim procjenama koje je objavila RFE/RL, prosječan mjesečni prihod u Republici Srpskoj iznosio je oko 35 dolara, dok je nezaposlenost bila oko 70 odsto.

Nakon političkog zaokreta počela je veća međunarodna podrška

Jedan od značajnijih ekonomskih momenata tokom njenog mandata dogodio se 1997. i početkom 1998. godine.

Nakon političkog raskida sa Karadžićem, Plavšić je, zajedno sa tadašnjim premijerom Miloradom Dodikom, počela da dobija veću podršku međunarodne zajednice.

RFE/RL je u februaru 1998. godine izvijestio da su međunarodni predstavnici počeli da najavljuju novac i drugu pomoć Republici Srpskoj, uz obrazloženje da su Plavšić i Dodik prihvatili sprovođenje Dejtonskog sporazuma i reforme koje su trebalo da ograniče uticaj ranijih političkih struktura na ekonomiju.

Zbog toga se ne može govoriti o tome da je Biljana Plavšić lično „donijela“ određeni višemilionski projekat, ali se može govoriti o promjeni odnosa međunarodnih donatora prema Republici Srpskoj nakon njenog političkog zaokreta.

Koliko je novca Plavšić lično prihodovala?

Za razliku od podataka o međunarodnoj pomoći i javnim finansijama, nema kredibilnog javno dostupnog podatka koji bi pokazao koliko je Biljana Plavšić lično prihodovala tokom predsjedničkog mandata.

Poznato je da je nakon rata osuđena pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju. Godine 2003. osuđena je na 11 godina zatvora nakon priznanja krivice za progon kao zločin protiv čovječnosti, a 2009. godine puštena je na slobodu.

Tribunal je u obrazloženju presude naveo i da je, kao predsjednica, imala značajnu ulogu u prihvatanju i sprovođenju Dejtonskog sporazuma.

Zbog svega toga, ekonomski bilans perioda u kojem je Plavšić bila na čelu Republike Srpske mnogo je složeniji od pitanja koliko je novca „donijela“ Republici Srpskoj.

Najveći finansijski efekat koji se može povezati sa tim periodom nije jedan veliki infrastrukturni projekat, već promjena pristupa međunarodnoj pomoći.

Republika Srpska je 1996. godine dobijala samo mali dio sredstava namijenjenih obnovi BiH, dok su se nakon političkog sukoba Plavšić sa Karadžićem i dolaska nove vlade otvorile mogućnosti za veći priliv međunarodne pomoći i ekonomsku obnovu.

Njen period na vlasti tako se može posmatrati i kao vrijeme u kojem se Republika Srpska, nakon ratom razorene privrede i izolacije od velikog dijela međunarodne pomoći, postepeno pokušavala uključiti u poslijeratni sistem obnove i međunarodnog finansiranja, piše Telegraf.