Radovi, koji se finansiraju kroz projekat UNICEF-a, započeli su prije dva mjeseca s primarnim ciljem da se poboljšaju uslovi boravka mališana. Međutim, građevinski nadzor je tokom zahvata na objektu izgrađenom 1980-ih godina utvrdio da konstrukcija sadrži azbest – materijal koji nosi ekstremne rizike po ljudsko zdravlje.

Vijest o zatvaranju vrtića brzo se proširila društvenim mrežama i lokalnim portalima, izazvavši veliku zabrinutost, ali i lavinu reakcija mještana. U komentarima građana na društvenim mrežama iznesene su ozbiljne tvrdnje da problem sa ovim kancerogenim materijalom u Petrovcu seže mnogo dalje od samog vrtića. Naime, brojni stanovnici tvrde da je azbestni materijal korišten i za izgradnju lokalnog vodovoda, odnosno da su azbestno-cementne cijevi i dalje dio vodovodne mreže u pojedinim dijelovima opštine, što je unijelo dodatni strah među lokalno stanovništvo koje zahtijeva hitne provjere nadležnih institucija.

sdsfv

Šta kaže struka?

O tome da prisustvo azbesta na javnim objektima u ovoj opštini nije potpuna nepoznanica svjedoči i izjava građevinskog inženjera Miloša Lazića, koji je ranije, radeći u lokalnoj administraciji Gradiške, lično pregledao sporne objekte i upozoravao na potencijalnu opasnost.

„Znam da te ploče postoje na nekim objektima kao krovni pokrivač i da još uvijek nisu zamijenjene. Riječ je o azbest-cementnim pločama koje su se najmasovnije koristile prije 40 do 50 godina. One nisu opasne dok su neoštećene, međutim, problem nastaje kada se skidaju – tada se mora maksimalno paziti da se ne polome. Takođe, ako su dotrajale ili su počele da se mrve na krovu, azbest se oslobađa u vazduh, što je izuzetno opasno za zdravlje. Posljedice se ne vide odmah, ali dugoročno to izaziva teške bolesti pluća. S obzirom na to da je riječ o objektu gdje borave djeca, to je davno moralo biti promijenjeno i zamijenjeno bilo čim drugim, pa i najobičnijim limom. Danas se te ploče više ne proizvode, zabranjene su, i ljudi ih uglavnom stavljaju još samo na šupe i štale“, kaže je Lazić.

Od „čudesnog materijala“ do kancerogene prijetnje

Građevinski materijali na bazi azbesta decenijama su masovno korišteni širom svijeta. Zbog svoje izuzetne čvrstoće, izolacionih svojstava, otpornosti na plamen, hemikalije i mehaničke uticaje, ali i niske cijene, azbest je smatran idealnim građevinskim elementom. Ipak, kada je naučno dokazano da se radi o izrazito opasnoj, kancerogenoj tvari, razvijene zemlje započele su procese njegove potpune zabrane i uklanjanja.

Dr Agnesa Porović-Hodžić, specijalista higijene i medicinske ekologije u Zavodu za javno zdravstvo Kantona Sarajevo, isakla je ranije za Fokus da su studije o štetnosti azbesta počele još početkom prošlog vijeka.

„Još od 1906. godine studije su pokazale da azbest dovodi do oboljenja pluća i veće pojave maligniteta kod stanovništva u okolini rudnika azbesta. Azbestoza pluća otkrivena je 1924. godine, dok je veza između izloženosti azbestu i malignog oboljenja plućne maramice utvrđena 1940. Krajem devedesetih godina u razvijenim zemljama započeo je proces zabrane upotrebe azbesta, kao i njegovo uklanjanje iz zgrada i postrojenja“, pojasnila je dr Porović-Hodžić.

Kada azbest postaje opasan?

Postupna zabrana u Evropskoj uniji započela je još 1988. godine, da bi od 2005. na snagu stupila potpuna zabrana svih oblika azbesta. Mi smo  ovaj primjer slijedili sa deset godina zakašnjenja, zabranivši uvoz, proizvodnju, promet i upotrebu azbestnih vlakana.

Uprkos zakonskim zabranama, ovaj materijal je i dalje prisutan u brojnim starijim javnim i privatnim objektima u BiH, najčešće na krovovima ili kao fasadni element. Struka naglašava da sam po sebi, dok je u čvrstom stanju, azbest ne predstavlja direktnu opasnost.

„Propisima je definisano da se azbestna vlakna mogu naći u materijalima ugrađenim u stare objekte i to nije zabranjeno. Međutim, ukoliko se takav materijal ošteti ili se zamjenjuje drugim materijalom, smatra se opasnim otpadom te se s njim mora postupati u skladu s propisima o otpadu. Kada su u pitanju azbestne ploče na krovovima i fasadama, u slučaju da su cjelovite, ne predstavljaju opasnost. Problem predstavljaju čestice azbestne prašine koja se formira prilikom oštećenja ovakvih materijala“, upozoravala je dr Porović-Hodžić.

Upravo se to desilo u Bosanskom Petrovcu – započeti građevinski radovi i lomljenje stare konstrukcije aktivirali su rizik od oslobađanja opasnih čestica u vazduh, što je zahtijevalo alarmiranje inspekcije i hitnu reakciju.

Tihi ubica: Simptomi se javljaju godinama kasnije

Prema zvaničnim podacima Ministarstva zdravstva Republike Hrvatske, bilo koja zgrada sagrađena prije 2000. godine (škole, bolnice, kuće, fabrike) potencijalno može sadržavati azbest (bilo u malteru, izolaciji cijevi, krovnim pločama ili protivpožarnim vratima).

Svi tipovi azbestnih vlakana dokazano uzrokuju teške bolesti. Izloženost se događa udahnućem nevidljivih vlakana u vazduhu, a dugotrajno udisanje prašine uzrokuje:

  • Mezoteliom (rak plućne maramice koji je uvijek smrtonosan)
  • Rak pluća (bolest s visokom stopom smrtnosti)
  • Azbestozu (progresivnu i tešku bolest pluća)
  • Difuzna zadebljanja pleure

Podaci Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) su poražavajući: procjenjuje se da je u svijetu čak 125 miliona ljudi izloženo azbestu na radnom mjestu. Samo tokom 2004. godine, bolesti povezane s azbestom odnijele su 107.000 života, dok je kod više od 1,5 miliona ljudi izloženost ovom materijalu rezultirala trajnim zdravstvenim posljedicama koje vode ka prijevremenoj smrti.

Ključni faktor rizika za razvoj bolesti jeste ukupan broj udahnutih vlakana tokom života. Budući da se bolesti ne razvijaju odmah, već decenijama kasnije, slučaj iz Bosanskog Petrovca opomena je da se rekonstrukcijama starih objekata mora pristupati s maksimalnim oprezom i uz strogo poštovanje ekoloških i zdravstvenih protokola. Detaljna sanacija objekta u Bosanskom Petrovcu i uklanjanje azbestnog otpada sada će morati biti izvedeni pod specijalnim uslovima, kako bi se prostor učinio potpuno sigurnim za povratak najmlađih.