Njegoš je rođen u selu Njeguši kod Cetinja kao drugi sin Toma Markova Petrovića, najmlađeg brata vladike Petra Prvog, i Ivane Proroković. Na krštenju je dobio ime Radivoje, pod kojim je kasnije u narodu bio poznat kao vladika Rade.

Nakon što je postao vladika, Njegoš se potpisivao samo svojim monaškim imenom Petar i prezimenom Petrović. Međutim, u narodu nije bio poznat kao vladika Petar, već upravo kao vladika Rade.

Vladikom Petrom narod je nazivao Njegoševog strica, dok sam Njegoš nikada nije upotrebljavao riječ Drugi uz ime Petar. Taj dodatak uveden je kasnije, kao i Prvi uz ime njegovog strica, kako bi ih razlikovali.

Poslije stričeve smrti 1831. godine, Njegoš se veoma mlad zamonašio i preuzeo vlast nad Crnom Gorom, koju mu je testamentom ostavio Petar Prvi, odredivši ga tako za svog nasljednika.

Međutim, to pravo osporavao je guvernadur Vukolaj Radonjić, koji je smatrao da njemu pripada vlast nad Crnom Gorom.

Radonjić je tajno održavao veze sa Austrijom, a kada je to otkriveno, crnogorski glavari osudili su ga na smrt. Ipak, Petar Drugi preinačio je kaznu u progonstvo i ukinuo guvernadurstvo u Crnoj Gori.

Njegoš je bio i vjerski i svjetovni poglavar srpskog naroda u Crnoj Gori, u kojoj su bili jaki nacionalna svijest i patrijarhalni moral, ali su vladali plemenska surevnjivost i krvna osveta.

Kada je došao na vlast, vladika Rade odmah je počeo da uvodi red i modernizuje društvo i državu. Podizao je škole, osnivao sudove, gradio puteve, postepeno preuzimao svu vlast u svoje ruke i uveo porez.

Pošto je uklonio sve početne unutrašnje protivnike svoje vladavine, Njegoš se usredsredio na ujedinjavanje crnogorskih plemena i uspostavljanje centralizovane države.

Uveo je redovne poreze i niz novih zakona koji su zamijenili one koje su njegovi prethodnici donijeli mnogo ranije. Uvođenje poreza pokazalo se veoma nepopularnim među crnogorskim plemenima, zbog čega je tokom Njegoševe vladavine izbilo nekoliko buna.

Njegoševu vladavinu obilježili su i stalni politički i vojni sukobi sa Osmanskim carstvom, kao i njegovi pokušaji da proširi teritoriju Crne Gore i dobije bezuslovno priznanje od Visoke porte.

Zalagao se za oslobođenje i ujedinjenje svih Srba i bio spreman da se odrekne svoje svjetovne vlasti zarad ujedinjenja sa Srbijom.

Vladika se u proljeće 1850. godine razbolio od tuberkuloze, zbog koje je bezuspješno tražio lijek u Italiji. Preminuo je 31. oktobra 1851. godine na Cetinju, 21 godinu nakon što je postao vladar Crne Gore.

U posljednjim časovima Njegoš je rekao: „Evo me na ždrijelu vječnoga doma… Kopajte me u Lovćen kod nove crkve.“

Sahrana na Lovćenu odgođena je zbog lošeg vremena i straha da bi skadarski Turci mogli da oskrnave lovćensku kapelu, te je vladika privremeno sahranjen na Cetinju, u manastiru, u grobu svog strica Svetog Petra Cetinjskog. Tek 26. avgusta 1855. godine Njegoševi posmrtni ostaci svečano su preneseni na Lovćen.

Kapelu na Lovćenu porušili su Austrougari, a obnovio ju je kralj Aleksandar Karađorđević. Njegoševi ostaci preneseni su u Cetinjski manastir, a potom su 1925. godine vraćeni u obnovljenu kapelu.

Ta kapela je 1974. godine, uz podršku tadašnje jugoslovenske komunističke vlade, zamijenjena Meštrovićevim mauzolejem.

Njegoš se smatra jednim od najvećih srpskih pjesnika. Njegova najuticajnija djela su „Gorski vijenac“, objavljen 1847. godine, „Luča mikrokozma“ (1845) i „Lažni car Šćepan Mali“ (1851).

Njegoš je, u vrijeme neprekidnih bojeva s Turcima, zaneseno volio narodne pjesme, sakupljao ih, a kasnije i sam pisao nove. Godine 1850. iz štampe su izašla dva njegova kraća spjeva u istom duhu: „Kula Đurišića“ i „Čardak Aleksića“.

Godine 1854. objavljena je Njegoševa „Svobodijada“, epski spjev u 10 pjevanja u kojem se slave crnogorske pobjede nad Turcima i Francuzima.

Vuk Karadžić smatrao je da je i druge pjesme o novim crnogorskim bojevima ispjevao upravo Njegoš, koji je radio na prikupljanju narodnih pjesama i objavio ih u zbirci „Ogledalo srpsko“ (1846).

Petar Drugi Petrović Njegoš kanonizovan je u Mitropoliji crnogorsko-primorskoj i uveden u red svetitelja kao Sveti mitropolit Petar Drugi Lovćenski Tajnovidac.

Na nivou Mitropolije 19. maj ustanovljen je kao datum praznovanja Svetog mitropolita Petra Drugog Lovćenskog Tajnovidca.

Na prvoj ikoni na kojoj je naslikan, a koja je 19. maja 2013. godine unesena u Cetinjski manastir, Njegoš je predstavljen u arhijerejskim odeždama, sa lovćenskom crkvom Svetog Petra Cetinjskog u desnoj ruci i svitkom sa stihovima iz „Luče mikrokozma“ u lijevoj.

(Srpska info)