Norveška u 20. vijeku: Od nezavisnosti do naftne sile

Nakon što je 1905. godine izborila nezavisnost od Švedske, Norveška se u 20. vijeku posvetila razvoju ekonomije i diplomatije. Taj napredak privremeno je prekinut tokom Drugog svjetskog rata kada je zemlja bila pod okupacijom.

Nakon rata, Norveška se priključila NATO savezu kako bi osigurala svoju bezbjednost. Domaće vlasti usmjerile su snage na izgradnju socijalne države — građene su brojne bolnice i škole, uz sistemsko smanjenje siromaštva.

Ekonomsku prekretnicu donijela je 1969. godina, kada je u Norveškom moru otkrivena nafta. Za zemlju čija se privreda do tada bazirala na ribarstvu, to je označilo početak transformacije u globalnu industrijsku i energetsku silu.

Pritisak iz Londona i referendum 1972. godine

U to vrijeme u političkim krugovima intenzivirana je priča o pristupanju Evropskoj zajednici. Tadašnja premijerka Gru Harlem Brundtland bila je snažan zagovornik integracija, vjerujući da će ekonomije povlastice dodatno ubrzati prosperitet zemlje.

Norveška je trebala ući u paketu sa Velikom Britanijom, Irskom i Danskom. Nakon što je francuski predsjednik Šarl de Gol prethodno dva puta stavio veto na ulazak Britanaca, London je postavio uslov da Evropska zajednica prihvati sve navedene zemlje u paketu.

Ipak, na referendumu održanom 25. septembra 1972. godine, 53,5 odsto norveških građana glasalo je protiv ulazka. Većina je smatrala da bi članstvo u EZ-u ugrozilo domaće ribarstvo i poljoprivredu, pri čemu je prevladala želja za očuvanjem nacionalnog suvereniteta i specifičnog stila života.

Ostanak izvan Unije i stav javnosti danas

Zemlja je pokušala da se priključi Evropskoj uniji i na novom referendumu 1994. godine, ali su građani ponovo rekli „ne“.

Prema savremenim istraživanjima javnog mnjenja u Norveškoj, podrška ostanku izvan Evropske unije danas je još stabilnija — više od 70 odsto stanovništva i dalje podržava model po kom Norveška funkcioniše izvan članstva u EU.