Međutim, iako se stada gaje prvenstveno zbog mesa i brze zarade, uzgajivači se suočavaju sa ozbiljnim paradoksom: vuna, koja je nekada bila vodeća sirovina tekstilne industrije i donosila značajan profit, danas je postala teret koji niko neće ni besplatno.

Autor Branislav Gulan u tekstu za portal „Makroekonomija.org“ upozorava da je ovo postao i ekonomski i ekološki problem. Svakog maja i juna, sa dolaskom toplijeg vremena, ovce se moraju ošišati da bi lakše podnijele ljeto sa runom teškim i do nekoliko kilograma. Iako plaćaju oko 450 dinara po ovci za šišanje, stočari polovinu proizvedene vune uopšte ne uspijevaju da prodaju, pa je skladište na tavanima, pale ili bacaju na deponije.

Na tavanima se gomilaju tone vune, a za razgradnju u prirodi treba pola vijeka

Primjeri sa terena pokazuju razmjere ovog problema. Svetozar Murgaški sa Čeneja kod Novog Sada, koji gaji od 400 do 700 ovaca, ističe da već pet godina čuva zalihe vune jer je cijena bila toliko niska da se transport do otkupnog mjesta nije isplatio. Slična situacija je i na Pešterskoj visoravni, gdje se uzgaja oko 40.000 ovaca. Nakon sezone šišanja tamo ostane oko 80 tona vune.

„Prije je neko i dolazio ovdje, mijenjali smo vunu za kocke soli. Sad nema nikog, pet godina se niko nije pojavio. Na tavanu imamo vunu staru četiri godine i niko je neće“, svjedoče stočari sa Peštera, podsjećajući da je nekadašnji Pešterski kombinat zapošljavao 3.000 tkalja, a tepisi od ove vune izvoženi su čak u Englesku i Tursku.

Stručnjaci upozoravaju da bacanje vune predstavlja ozbiljnu prijetnju za životnu sredinu. Pošto je vuneno vlakno izuzetno otporno i teško gori, potrebno je da prođe od pola do čak cijelog vijeka da bi se prirodno razgradilo u zemljištu.

Nestanak zanatlija i zatvaranje predionica

Nekada je u Srbiji radilo na stotine predionica, a danas se mogu nabrojati na prste jedne ruke u zlatiborskom kraju, Pirotu i Dimitrovgradu. Najveća među njima, „Kosteks“ d.o.o., danas proizvodi predivo za poznate pirotske ćilime, tepihe i jorgane. Zanatskih radnji koje su češljale i drndale vunu gotovo da više nema.

Mirko Gavrilović iz Osečine, koji već tri decenije drži vunovlačarsku radnju, jedinu od Ljubovije do šireg regiona, kaže da nikada nije imao manje posla i da radnja radi svega jedan dan u sedmici. Zanatlije izumiru, prelja je sve manje, a na izumiranju je i sam zanat šišanja ovaca. Iako iskusni majstori tokom mjesec dana sezone mogu zaraditi oko 1.000 evra, mladih zainteresovanih za ovaj posao nema.

Vuna izvozna šansa samo uz podršku države

U Privrednoj komori Srbije naglašavaju da je za rješavanje ove krize neophodna sistemska pomoć države kroz subvencionisanje otkupa i izradu nacionalne strategije. Srpska vuna i dalje je prepoznatljiva u svijetu – sve do devedesetih godina prošlog vijeka i uvođenja sankcija, domaća vunarska industrija izvozila je čak 95 odsto svoje proizvodnje.

Iako je organska vuna u svijetu sve traženija i skuplja sirovina, runo sjeničke ovce kod nas i dalje najčešće završava na otpadu. Strani kupci pojavljuju se rijetko, a otkupna cijena kilograma prljave vune kreće se do svega 50 centi. Stalne najave da bi spasonosni izvoz mogao da krene prema Kini za sada su na dugom štapu zbog velike konkurencije iz Australije i Novog Zelanda.

(Kurir)