Recimo, na izborima 2022. godine za direktan mandat u Narodnoj skupštini Republike Srpske bilo je potrebno osvojiti 4.458 glasova u Izbornoj jedinici 5 (Doboj, Stanari, Petrovo, Teslić), međutim na izborima 2018. godine direktan mandat osvojila je i partija koja je dobila 3.353 glasa u Izbornoj jedinici 4 (Derventa, Brod, Vukosavlje, Modriča), pišu Nezavisne. 

Broj direktnih mandata po izbornim jedinicama u Republici Srpskoj

U principu, osvajanje direktnog mandata zavisi od mnogo faktora, a to su izborna jedinica, broj izašlih birača, broj osvojenih glasova i broj mandata koji pripada toj izbornoj jedinici. U Narodnu skupštinu Republike Srpske direktno se biraju 63 poslanika, a raspored mandata je sljedeći:

  • Izborna jedinica 1 – 7 mandata
  • Izborna jedinica 2 – 7 mandata
  • Izborna jedinica 3 – 12 mandata
  • Izborna jedinica 4 – 4 mandata
  • Izborna jedinica 5 – 6 mandata
  • Izborna jedinica 6 – 9 mandata
  • Izborna jedinica 7 – 7 mandata
  • Izborna jedinica 8 – 4 mandata
  • Izborna jedinica 9 – 7 mandata

Cenzus od tri odsto ne garantuje prolaz: Matematička formula dijeli poslanička mjesta

Da bi politička partija uopšte ušla u raspodjelu mandata u Narodnoj skupštini Republike Srpske, mora osvojiti tri odsto glasova na nivou izborne jedinice, međutim ni taj broj glasova ne garantuje osvajanje mandata. Primjera radi, na prošlim izborima, Socijalistička partija u Izbornoj jedinici 4 osvojila je skoro devet odsto glasova, ali nije osvojila direktan mandat u Narodnoj skupštini Republike Srpske.

Direktni mandati za Narodnu skupštinu Republike Srpske raspoređuju se po matematičkoj formuli. Uzme se ukupan broj glasova političke partije u izbornoj jedinici i dijeli se sa brojevima „1, 3, 5, 7, 9, 11“ i tako dalje, sve dok se ne podijele svi mandati iz te izborne jedinice.

Primjer iz prakse: Kako su SDS i SNSD podijelili mandate u Izbornoj jedinici 4

S obzirom na to da je već spomenuta Izborna jedinica 4, na primjeru se može pokazati raspodjela mandata iz te izborne jedinice na prošlim izborima održanim 2022. godine.

U toj izbornoj jedinici cenzus od tri odsto prešlo je čak osam političkih partija, a to su SDS, SNSD, SP, PDP, Pokret za državu, NPS, DNS i SPS i svi oni su ušli u opciju za dobijanje direktnog mandata. Međutim, ova izborna jedinica daje svega četiri mandata i te mandate osvojili su samo SDS i SNSD.

Dakle, četiri mandata iz Izborne jedinice 4 podijelili su SDS i SNSD, a četvrti mandat SNSD je dobio zahvaljujući 64 glasa više od Socijalističke partije. Da je kojim slučajem nakon dijeljenja sa tri SNSD imao rezultat manji od 2.927, mandat bi pripao Socijalističkoj partiji.

Kompenzacioni mandati: Prilika za stranke sa glasovima na nivou cijele Republike Srpske

Osim direktnih mandata, u Narodnoj skupštini kroz kompenzacije se bira još 20 poslanika, a raspodjela se vrši po istoj matematičkoj formuli. U raspodjelu mandata takođe ulaze samo partije koje osvoje više od tri odsto glasova. Za razliku od direktnih mandata koji se računaju na nivou izborne jedinice, kompenzacioni mandati se računaju na nivou cijele Republike Srpske, koja praktično postaje jedna izborna jedinica i za dijeljenje se uzima ukupan broj glasova koje je osvojila politička partija.

U praksi, može se desiti da partije ne osvoje nijedan direktan mandat, a da dobiju nekoliko na kompenzaciji. Tako je, recimo, DNS na izborima 2022. godine dobio četiri kompenzaciona mandata i nijedan direktni, a SPS tri kompenzaciona i nijedan direktni. DNS je na tim izborima osvojio 28.503 glasa i dobio je četiri kompenzaciona mandata, a SDS je, recimo, osvojio 95.640 glasova i nije dobio nijedan mandat ove vrste.

(Nezavisne)