Krivični zakonik Republike Srpske ne definiše zloupotrebu vještačke inteligencije kao zasebno krivično djelo, ali se takvi slučajevi procesuiraju kroz postojeće odredbe koje se odnose na prevare, ucjene, proganjanje ili zloupotrebu fotografija i video-snimaka.
AI kriminal u porastu
"Nije moguće dati odgovor o tačnom broju takvih krivičnih djela, ali se može reći da je tokom 2024. i 2025. godine bilo veći broj slučajeva gdje su se alati bazirani na vještačkoj inteligenciji koristili za izradu fišing poruka, radi obrade fotografskog i video materijla", kazali su u MUP-u RS za Aloonline.
Ističu da je u tom periodu MUP RS u saradnji sa EUROPOL-om realizovalo i međunarodnu akciju kodnog naziva "CUMBERLAND" tokom koje je identifikovana platforma putem koje su izvršioci uz pomoć vještačke inteligencije kreirali materijal seksualnog nasilja nad djecom koji su isti dalje zloupotrebljavali.
Najčešća krivična djela sa AI
Kao najčešća krivična djela koja se vrše zloupotrebom vještačke inteligencije MUP RS navodi:
- iskorištavanje djece za pornografiju,
- različiti vidovi prevara,
- proganjanje,
- neovlašteno objavljivanje i prikazivanje tuđeg spisa, portreta ili snimka,
- zloupotreba fotografija i video-zapisa polno eksplicitnog sadržaja i slično.
Kako otkriti krivično djelo počinjeno uz vještačku inteligenciju?
Procedure za otkrivanje krivičnih djela u kojima je korištena vještačka inteligencija su identične kao i za sva druga krivična djela.
"I ove procedure sprovode se kroz preduzimanje mjera i radnji ispitaju se sve činjenice, pravovremeno se informiše tužilaštvo i preduzimaju se sve radnje na otkrivanju izvršilaca i prikupljanju dokaza pod nadzorom i po naredbama tužilaštva i suda", pojasnili su u MUP-u za Aloonline.
Kada je riječ o ovakvim vrstama krivičnih djela MUP RS raspolaže određenim materijalno tehničkim resursima, sa kojima rade posebno obučeni policijski službenici, te u skladu sa potrebama i mogućnostima modernizuje opremu a što zahtjeva i konstantan napredak informacionih tehnologija.
"U skladu sa Strategijom za borbu protiv sajber kriminaliteta u Srpskoj MUP RS sprovodi kontinuirane aktivnosti na edukaciji građana, kako fizičkih lica tako i privrednih subjekata o svim izazovima, rizicima i opasnostima u digitalnom okruženju sa posebnim naglasnom na mogućnosti zloupotrebe vještačke inteligencije kao aktuelnog trenda", naglasili su u ovom ministarstvu.
Ko je kriv za AI zločin: vještačka inteligencija, čovjek ili država?
Programer i stručnjak za vještačku inteligenciju Kenan Mahmutagić ističe da naši ljudi nisu svjesni koliko se zapravo vještačka inteligencija može zlopotrijebiti i koliko se to daleko već razvija i koliko se to daleko već razvija u svijetu.
"Nadležni u RS i BiH ne prate dovoljno korak s vremenom da bi ispratili razvoj vještačke inteligencije i njene zloupotrebe. Problem je što sam zakon ne prepoznaje striktno vještačku inteligenciju i sadržaj koji je kreiran kroz vještačku inteligenciju kao neki vid zloupotrebe. U Krivičnom zakonu bi trebalo biti jasno definisano koje je to krivično djelo vještački generisano ili generisano uz pomoć vještačke inteligencije", smatra Mahmutagić.
Razlog za odvajanje ove vrste krivičnih djela u odnosu na slična koja je počinio čovjek, Mahmutagić navodi pitanje krivice.
"Postavlja se pitanje čija je krivica. Čovjeka koji je generisao spornu fotografiju, video i slično, ili onoga ko je taj program napravio. Na kraju, dijelom može biti kriva i država jer bi trebalo da reguliše takav sadržaj, jer sve to u suštini prolazi kroz internet provajdere koji bi to trebali filtrirati, blokirati takav sadržaj", pojasnio je on.
Upravo ova složenost problema jeste nešto na šta bi nadležni što prije trebalo da obrate pažnju. Mahmutagić postavlja i pitanje, ko će biti odgovoran kada u budućnosti vještačka inteligencija krene samostalno kreirati takav sadržaj.
"Ako AI sama u budućnosti počne sa kreiranjem spornog sadržaja bez potrebe da je čovjek promptuje odnosno kontroliše, koga ćemo mi tu zapravo krivično goniti? Čovjeka koji je generisao, koji je dao prompt i rekao vještačkoj inteligencije da kreira takav sadržaj ili će krivica biti podeljena između vještačke inteligencija čovjeka i tako dalje", upozorova Mahmutović.
Nepromišljeno objavljivanje fotografija građane može "skupo" koštati
Nepromišljeno objavljivanje fotografija i videa na društvene mreže i sajtove građane može "skupo" koštati, mišljenja je Mahutović. Kaže da nisu ni svjesni na koje sve načine se mogu zloupotrijebiti korišćenjem AI.
Predstoji "prljava" AI politička kampanja
"Možda će se to najbolje vidjeti u predstojećoj političkoj kampanji pred izbore. Smatram da će to biti jedna "prljava" kampanja gdje će iz političkih stranaka uz pomoć vještačke inteligencije generisati sadržaj jedni protiv drugih. Ljudi neće moći razlikovati da li je generisano uz pomoć AI ili se događaj zapravo desio", upozorava Mahmutagić.
Deepfake ucjene novi oblik digitalnog nasilja
Broj zloupotrebe vještačke inteligencije raste, a zabrinjavajuće je i porast bizarnih slučajeva u kojima su žrtve pojedinci i građani, a ne samo političari. Mahmutagić navodi nekoliko.
"Susreo sam se sa različitim djelima na internetu i forumima kada je riječ o AI sadržaju. Kreiraju lažna krivična djela uz pomoć samo jedne fotografije. Najbizarniji su "deepfake" gdje znaju korisnicima ukloniti odjeću i time ih ucjenjivati", naveo je on.
Komentari (0)