Jubilej jedne od najznačajnijih srpskih kulturnih ustanova obilježen je i u Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci Republike Srpske, gdje su posjetiocima predstavljeni vrijedna arhivska građa, elektronska izložba i dokumentarni film.

Postoje ustanove čiji se značaj ne može mjeriti samo godinama postojanja, brojem sačuvanih knjiga ili dokumentima pohranjenim u njihovim arhivama. Njihova vrijednost ogleda se i u onome što su uspjele da sačuvaju od zaborava, u znanju koje su prenijele narednim generacijama i u tragovima koje su ostavile u kulturnoj istoriji jednog naroda.

Matica srpska, osnovana u Pešti 1826. godine, upravo je jedna od takvih ustanova. Dva vijeka nakon osnivanja, njena istorija podsjeća na vrijeme u kojem su knjiga, pisana riječ i obrazovanje predstavljali mnogo više od izvora informacija, bili su temelji kulturnog razvoja i očuvanja nacionalnog identiteta.

Ovaj značajan jubilej obilježen je i u Banjaluci, u okviru manifestacije „Dani Srbije u Republici Srpskoj“. Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske ugostila je program posvećen 200. godišnjici Matice srpske i Biblioteke Matice srpske, približavajući publici njihovu istoriju kroz originalnu arhivsku građu, elektronsku izložbu i dokumentarni film „Trag“.

U izložbenom salonu biblioteke predstavljeni su dokumenti, osnivački akti, portreti zadužbinara, kao i vrijedna štampana i rukopisna izdanja. Iza svake od tih stranica nalazi se dio istorije, ali i podsjećanje na generacije koje su ulagale znanje, trud i sredstva kako bi knjige i kulturno nasljeđe ostali dostupni onima koji dolaze.

Elektronska postavka donosi hronološki pregled razvoja ovih ustanova, dok dokumentarni film „Trag“, u režiji Mihajla Obrenova i prema scenariju Violete Mitrović, povezuje istorijske činjenice sa njihovim savremenim djelovanjem.

Od Pešte do Novog Sada

Matica srpska osnovana je u vremenu kada je okupljanje obrazovanih ljudi oko zajedničkog kulturnog cilja imalo poseban značaj. Među njenim osnivačima bio je Georgije Magarašević, a jedan od prvih zadataka bio je očuvanje i izdavanje „Serbskog letopisa“, pokrenutog dvije godine ranije, 1824. godine.

Vremenom je Matica srpska izrasla u jednu od najvažnijih ustanova srpske kulture, književnosti i nauke. Iz Pešte je 1864. godine preseljena u Novi Sad, gdje je nastavila da razvija svoju djelatnost i okuplja ljude posvećene književnosti, nauci i obrazovanju.

Posebno mjesto u njenoj istoriji zauzima Biblioteka Matice srpske, koja danas raspolaže fondom od više od četiri miliona knjiga i drugih publikacija na više od 130 jezika. Takva zbirka nije samo čuvar prošlosti već i važan izvor za istraživače, studente, pisce i sve one koji znanje pronalaze u pisanoj riječi.

Upravo zbog toga, obilježavanje dva vijeka postojanja ovih ustanova nije samo podsjećanje na jedan datum u istorijskom kalendaru. Ono otvara i pitanje načina na koji se danas odnosimo prema knjizi, bibliotekama i kulturnom nasljeđu u vremenu kada su informacije dostupnije nego ikada, ali se prostor za njihovo dublje razumijevanje često sužava.

Veza koja se gradi kroz knjige

Za Narodnu i univerzitetsku biblioteku Republike Srpske, ovaj program ima i konkretan značaj. Direktorica ustanove Ljilja Petrović Zečić istakla je da Matica srpska i njena biblioteka predstavljaju dugogodišnji oslonac banjalučkoj biblioteci i važnog partnera u bibliotečko-informacionoj djelatnosti.

Tom prilikom, Biblioteci je poklonjeno oko 250 knjiga, dok kroz redovnu godišnju razmjenu iz Biblioteke Matice srpske stiže i do 2.000 publikacija.

Takva saradnja pokazuje da kulturne veze ne ostaju samo na nivou svečanih govora i jubileja. One se grade i održavaju konkretnim djelovanjem, razmjenom znanja, dostupnošću literature i stvaranjem novih mogućnosti za čitaoce i istraživače.

Važan dio programa čini i prisustvo studenata Filološkog fakulteta Univerziteta u Banjaluci. Za mlade ljude koji se obrazuju u oblasti jezika i književnosti, neposredan susret sa rijetkom građom i istorijom značajnih kulturnih institucija predstavlja priliku da prošlost upoznaju izvan okvira udžbenika.

Jer, kulturno nasljeđe ima puni smisao tek kada prestane da bude samo zbirka sačuvanih predmeta i postane dio živog odnosa prema znanju, jeziku i stvaralaštvu.

Izložba u Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci Republike Srpske biće dostupna posjetiocima narednih mjesec dana, pružajući priliku da se upoznaju sa dijelom bogate istorije Matice srpske i njene biblioteke.

Dva vijeka postojanja tako postaju više od priče o trajanju jedne ustanove. Ona su podsjetnik da se kultura ne čuva sama od sebe, niti isključivo velikim jubilejima. Čuva se svakodnevnim radom, knjigama koje pronalaze nove čitaoce, znanjem koje se prenosi i institucijama koje prošlost povezuju sa budućnošću.

1