Istraživanje je pokazalo prisustvo TNT-a i njegovih razgradnih proizvoda u morskim organizmima, kao i promjene koje mogu ukazivati na štetne posljedice izloženosti ovim supstancama.

Rezultati su objavljeni u naučnom časopisu „Marine Pollution Bulletin“.

Podmornica potonula 1917. godine sa 27 mornara

Njemačka podmornica SM UC-30 potonula je u aprilu 1917. godine, kada je tokom povratka u matičnu luku naišla na britansku minu.

U nesreći je poginulo svih 27 članova posade.

Na morskom dnu ostala je olupina sa opasnim teretom, koji je uključivao 18 mina i šest torpeda.

Njena lokacija decenijama je bila nepoznata, sve dok je 2016. godine nije ponovo otkrio danski ronilac Gert Norman Andersen.

Zbog eksplozivnih sredstava koja su ostala u unutrašnjosti, civilno ronjenje na toj lokaciji bilo je zabranjeno.

Naučnici otkrili tragove eksploziva

Naučnica Katrine Jul Andresen sa Univerziteta u Orhusu odlučila je da istraži da li municija iz potonule podmornice zagađuje morsku sredinu.

Istraživači su sarađivali sa Kraljevskom danskom mornaricom, čiji su ronioci prikupljali uzorke vode, sedimenta i živih organizama sa olupine i iz njene okoline.

„Imali smo veliku pomoć mornarice. Pošto su dobili uputstva, zaronili su i prikupili uzorke sedimenta, vode i živih organizama sa različitih dijelova olupine, kao i sa morskog dna“, objasnila je Andresenova.

Analize su pokazale da se eksplozivni materijal već oslobađa u okolinu.

„Pronašli smo tragove TNT-a u živim organizmima i na morskom dnu“, navela je naučnica.

Eksperiment sa dagnjama otkrio posljedice

Kako bi procijenili uticaj zagađenja na morski svijet, istraživači su sproveli eksperiment sa plavim dagnjama (Mytilus edulis).

Dagnje su postavljene na tri različite olupine u Sjevernom moru, uključujući SM UC-30, gdje su ostale 11 sedmica.

Nakon toga naučnici su analizirali nakupljanje štetnih supstanci u njihovim tkivima i promjene u fiziološkim procesima.

Posebna pažnja posvećena je TNT-u i njegovim razgradnim proizvodima, poznatim kao 4-ADNT i 2-ADNT.

Najveće koncentracije ovih jedinjenja pronađene su upravo kod dagnji koje su bile postavljene u blizini njemačke podmornice.

Kod njih su istovremeno registrovani i izraženiji pokazatelji oksidativnog stresa i poremećaja metabolizma.

Istraživači su utvrdili razlike u aktivnosti enzima koji učestvuju u procesima detoksikacije.

Ovi rezultati ukazuju na povezanost izloženosti jedinjenjima iz stare municije sa fiziološkim promjenama kod morskih organizama.

Mine su u direktnom kontaktu sa morskom vodom

Jedan od najvažnijih nalaza istraživanja odnosi se na stanje municije unutar potonule podmornice.

Iako su sve tri ispitivane olupine sadržavale municiju, mine na SM UC-30 bile su jedine koje su se nalazile u direktnom kontaktu sa morskom vodom.

Zbog toga su bile izložene intenzivnoj koroziji, što omogućava oslobađanje eksplozivnih materija u okolinu.

Naučnici smatraju da je zagađenje zasad uglavnom lokalizovano, ali upozoravaju da bi se problem mogao pogoršavati kako metalna konstrukcija i omotači municije budu dalje propadali.

Na morskom dnu nalazi se ogromna količina municije

SM UC-30 nije izolovan slučaj.

Hiljade vojnih olupina iz Prvog i Drugog svjetskog rata i dalje leže na dnu mora širom svijeta, a mnoge od njih sadrže neeksplodiranu municiju.

Procjenjuje se da se samo u njemačkim vodama Sjevernog i Baltičkog mora nalazi oko 1,6 miliona tona konvencionalne municije.

Dio tog materijala potiče iz potonulih ratnih brodova, dok je velika količina namjerno odlagana u more nakon završetka ratova.

Vremenom metalni omotači korodiraju, čime se povećava rizik da eksplozivne i druge štetne materije dospiju u morsku vodu.

Uklanjanje municije predstavlja veliki izazov

Stručnjaci upozoravaju da rješavanje ovog problema nije jednostavno.

Detoniranje podvodne municije može ugroziti morski svijet i dodatno raspršiti zagađujuće supstance, dok njeno izvlačenje zahtijeva složene i skupe operacije.

Zbog toga je neophodno pažljivo procijeniti rizike svake olupine i odabrati odgovarajući način uklanjanja ili obezbjeđivanja opasnog tereta.