Nalazi objavljeni u časopisu Nature Communications pokazuju da se Zemljina kora između Turkana rifta, 500 kilometara dugog dijela ogromnog Istočnoafričkog riftskog sistema koji se proteže od Etiopije do Mozambika, dramatično stanjuje i to znatno brže nego što su stručnjaci očekivali. Ova tektonska granica označava sporo razdvajanje Afričke i Somalijske ploče, proces koji traje desetinama miliona godina, a na kraju bi mogao dovesti do formiranja novog kontinenta i novog okeana.

Istraživači su utvrdili da se ploče razmiču brzinom od 4,7 milimetara godišnje. Kako se kora rasteže, ona puca i tone, stvarajući puteve za magmu koja se uzdiže iz dubine Zemlje i podstiče vulkansku aktivnost širom regiona. Analizom rijetkog skupa seizmičkih podataka visoke rezolucije naučnici su uspjeli da naprave jednu od najdetaljnijih slika Zemljine kore ispod rifta do sada. Njihovi rezultati pokazali su da se kora u centralnom dijelu rifta na pojedinim mjestima stanjila na svega 13 kilometara, dok van riftske zone prelazi 35 kilometara. Glavni autor istraživanja Kristijan Rouan, doktorand na Opservatoriji Zemlje Lamont-Doherty Univerziteta Kolumbija, istakao je da je proces riftovanja u ovoj zoni mnogo napredniji, a kora tanja nego što je iko ranije pretpostavljao, dodajući da je Istočna Afrika odmakla dalje u ovom procesu nego što se dosad mislilo.

Naučnici smatraju da je ovako izraženo stanjenje posljedica procesa poznatog kao sužavanje, pri kojem se kora rasteže i sužava slično komadu razvučene karamele. Kako postaje tanja, kora slabi, što dodatno olakšava njeno dalje rastezanje i povećava vjerovatnoću da će se Afrika jednog dana podijeliti na dva kontinenta. Koautorka istraživanja En Besel, geofizičarka sa Lamont-Doherty instituta, navela je da je dostignut kritični prag raspadanja kore i da vjeruju da je upravo to razlog zbog kojeg je područje sada sklonije odvajanju.

Iako je riječ o geološki veoma značajnom procesu, njegovo odvijanje je i dalje sporo. Rasjed Turkana počeo je da se formira prije približno 45 miliona godina, a istraživači procjenjuju da bi moglo proći još nekoliko miliona godina prije nego što region uđe u narednu fazu razvoja. Tada bi počelo stvaranje nove okeanske kore, a morska voda bi mogla prodrijeti u rasjed, što bi označilo početak formiranja novog okeana.

Pored značaja za tektoniku, ovo istraživanje moglo bi pomoći i u objašnjavanju zašto basen Turkana sadrži jednu od najbogatijih svjetskih kolekcija ranih ljudskih fosila. U ovom regionu pronađeno je više od 1.200 fosila hominina starih do četiri miliona godina, što čini približno trećinu svih takvih otkrića u Africi. Naučnici smatraju da su intenzivna vulkanska aktivnost i stanjenje kore prije oko četiri miliona godina izazvali slijeganje tla i stvaranje basena u kojima su se brzo taložili sitnozrnati sedimenti, što je stvorilo idealne uslove za očuvanje kostiju i drugih ostataka kroz milione godina, piše N1.