U sam vrh političkog života Srbije izbio je poslije petooktobarskih promjena 2000. godine, kada je Slobodan Milošević izgubio na izborima. Na čelu Vlade Srbije našao se 25. januara 2001. godine. Prethodno je izvršna vlast u Srbiji imala prelaznu formu kabineta Milomira Minića, od 25. oktobra 2000. do 25. januara 2001. godine.

Ko je bio Zoran Đinđić?

Demokratsku stranku predvodio je od januara 1994, kada je na toj poziciji zamijenio Dragoljuba Mićunovića. Najviša službena funkcija koju je ranije obavljao bio je kratkotrajan položaj gradonačelnika Beograda, od februara do septembra 1997. godine.

Đinđić je rođen u porodici vojnog lica u Bosanskom Šamcu 1. avgusta 1952. godine, a po ocu je porijeklom bio iz Toplice. Djetinjstvo je proveo u Bosni, gdje je započeo i srednju školu u Travniku. Posljednja dva razreda završio je u Beogradu, u Devetoj gimnaziji.

Studentski dani i akademska karijera u Njemačkoj

Sticajem okolnosti do visokoškolskog obrazovanja došao je u vrijeme kada je univerzitet bio pod snažnim utiskom burnih događaja iz 1968. godine, a on se opredijelio za studije u samom epicentru intelektualnih preispitivanja, na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Brzo je zapažen kako na nastavi tako i u studentskim aktivnostima. Uspio je da se nametne i u Savezu studenata Filozofskog fakulteta.

Suđeno mu je u Ljubljani novembra 1974. godine. Šestoricu tada procesuiranih studenata izbavio je pritisak međunarodne javnosti, navodno na inicijativu kancelara Savezne Republike Njemačke Vilija Branta.

Politički uspon i liderstvo u opoziciji

U studentskim danima, ali i godinama potom, bio je opredijeljen za radikalno lijeve političke ideje i u tom smislu bio je pravi predstavnik generacije ’68. Osjećao je izvjesnu naklonost idejama Petra Kropotkina, teoretičara anarhizma, dok su mu kasnije inspiracija postali mislioci Frankfurtske škole.

Studije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu završio je 1974. godine.

Uz pomoć profesora Dragoljuba Mićunovića školovanje je zatim nastavio u Njemačkoj, u Frankfurtu, a potom u Konstancu, gdje je doktorirao 1979. godine tezom „Problemi utemeljenja kritičke teorije društva“. Mentor mu je bio Jirgen Habermas, jedan od najistaknutijih filozofa druge polovine 20. vijeka.

Vjerovatno pod uticajem života u Njemačkoj, u toj fazi polako napušta radikalno lijeve koncepte i okreće se idejama klasičnog liberalizma. To je ujedno bila i dominantna politička klima vremena tokom urušavanja Istočnog bloka i globalne pobjede Zapada u takozvanom Hladnom ratu.

U tom periodu bavio se i biznisom, različitim vidovima trgovine, sa dosta uspjeha.

Po povratku u Jugoslaviju 1989. godine, u vrijeme kada je vladala atmosfera nade i političkih promjena, bio je među osnivačima obnovljene Demokratske stranke, zajedno sa grupom od 12 intelektualaca i javnih ličnosti.

Premijerski mandat i reforme

Kada je u januaru 1994. na čelu Demokratske stranke zamijenio Dragoljuba Mićunovića, postaje jedan od najistaknutijih lidera opozicije tokom devedesetih godina.

Bio je i jedan od ključnih arhitekata okupljanja Demokratske opozicije Srbije (DOS), široke koalicije političkih organizacija koja je došla na vlast poslije petooktobarskih promjena 2000. godine. Formalno je tada bio šef centralnog izbornog štaba i koordinator promotivne kampanje DOS-a za savezne izbore 24. septembra 2000.

Na tom talasu 25. januara 2001. postaje predsjednik Vlade Srbije, na čijem čelu ostaje do pogibije u atentatu.

Atentat i vanredno stanje u Srbiji

Đinđić je ubijen hicem u grudi 12. marta 2003. godine u dvorištu zgrade Vlade Srbije u 12.25 časova. Imao je tada 50 godina.

U zemlji je potom proglašeno vanredno stanje i pokrenuta akcija „Sablja“, koja je već bila pripremana u okviru planiranog obračuna sa organizovanim kriminalom. Ubrzo su uhapšeni, a nakon troipogodišnjeg procesa i osuđeni članovi kriminalne grupe „Zemunski klan“, čiji su pripadnici i saradnici bili među organizatorima i izvršiocima ubistva.

Prema nalazima istrage i kasnijoj presudi, Milorad Ulemek Legija, osuđen na 40 godina zatvora, naredio je Zvezdanu Jovanoviću, pripadniku Jedinice za specijalne operacije (JSO), kojom je Legija ranije komandovao, da ubije Đinđića.

Ideje i političko nasljeđe Zorana Đinđića

Po opštoj ocjeni, njegova energičnost na putu evropskih integracija, za koje je bio nedvosmisleno opredijeljen, postala je posebno vidljiva poslije njegove smrti.

Vjerovao je u brze promjene i duboki preobražaj društva, ističući da je za napredak potreban napor čitave nacije i svih građana.

Zapamćene su i njegove poruke:

„Moto koji me vuče naprijed je – nikad se ne predaj. Ako kreneš u preticanje, dodaj gas. Radi ono što smatraš da je ispravno, a ne ono što će većina podržati“, kao i: „Ako danas ne uspijemo, jedini razlog smo mi sami“ ili „Reforme su uvijek plivanje uz vodu. Reforme su uvijek sukobi sa mentalitetom, nasljeđem, interesima, entropijom i inercijom“.

U posljednjoj fazi posebno se posvetio pitanju Kosova, zastupajući stav da treba pronaći obostrano prihvatljivo rješenje u kojem Srbija neće biti jedini gubitnik, što je izazvalo nezadovoljstvo pojedinih zapadnih političkih centara moći.

Njegovu tragičnu sudbinu, prema mnogim ocjenama, odredila je i odlučnost da se sprovede konačni obračun sa organizovanim kriminalom.

Dobitnik je više međunarodnih priznanja, među kojima su njemačka nagrada „Bambi“ za 2000. godinu u oblasti politike i priznanje Fondacije „Polak“ za doprinos razvoju demokratije u Srbiji, koje mu je uručeno u Pragu 2002. godine. Američki nedjeljnik „Tajm“ uvrstio ga je još 1999. među 14 vodećih evropskih političara trećeg milenijuma.

Pored političkog rada bavio se i pisanjem i prevođenjem. Autor je više filozofskih i politikoloških eseja, kao i knjiga: „Subjektivnost i nasilje“, „Jesen dijalektike“, „Jugoslavija kao nedovršena država“ i „Srbija ni na istoku ni na zapadu“.

(Tanjug)