Za mnoge porodice novembar je vrijeme kada se kuće pune gostima, na slavskim stolovima pale se svijeće, lomi slavski kolač i okupljaju rodbina i prijatelji. U ovom mjesecu obilježava se nekoliko značajnih praznika Srpske pravoslavne crkve, a posebno mjesto zauzimaju Mitrovdan, Đurđic i Aranđelovdan, koji spadaju među najpoznatije krsne slave.

Pored slavskih okupljanja, novembar donosi i početak Božićnog posta, 28. novembra, koji traje do Badnjeg dana, 6. januara, prema kalendaru Srpske pravoslavne crkve. Vjerne tako očekuje period uzdržavanja, molitve i pripreme za jedan od najvećih hrišćanskih praznika – Božić.

Važni praznici i slave u novembru

  • 8. novembar – Mitrovdan, praznik posvećen Svetom velikomučeniku Dimitriju.

  • 11. novembar – Sveti Avramije Zatvornik.

  • 14. novembar – Sveti Kozma i Damjan, Vračevi, poznati i kao Sveti Vrači.

  • 16. novembar – Đurđic, praznik posvećen obnovljenju hrama Svetog velikomučenika Georgija.

  • 21. novembar – Aranđelovdan, Sabor Svetog arhangela Mihaila, jedna od najčešćih krsnih slava.

  • 24. novembar – Sveti kralj Stefan Dečanski, Mratindan, kao i Sveti mučenik Mina.

  • 26. novembar – Sveti Jovan Zlatousti.

  • 29. novembar – Sveti apostol i jevanđelist Matej.

Mitrovdan, Đurđic i Aranđelovdan: Slava je mnogo više od bogate trpeze

Krsna slava je jedan od prepoznatljivih običaja pravoslavnih Srba i predstavlja porodično obilježavanje svetitelja koji se smatra zaštitnikom doma. U središtu slave nisu samo hrana i okupljanje već molitva, zahvalnost, zajedništvo i čuvanje porodične tradicije.

Među najpoznatijim novembarskim slavama su Mitrovdan i Aranđelovdan, dok porodice koje slave Đurđic takođe obilježavaju ovaj praznik uz karakteristične slavske običaje.

Uobičajeno je da domaćin pripremi slavski kolač, žito i vino, a u domu se pali slavska svijeća. Slavski kolač se osvećuje i lomi u skladu sa crkvenim običajem, dok se žito priprema u spomen na preminule pretke i u znak vjere u vaskrsenje. Za mnoge porodice slava je prilika da se okupe generacije, obnove veze sa rodbinom i prijateljima i prenesu običaji na mlađe članove porodice.

Šta se obavezno nalazi na slavskom stolu?

Slavska trpeza razlikuje se u zavisnosti od toga koji se svetitelj slavi i da li praznik pada u vrijeme posta.

Među osnovnim elementima slave su slavski kolač, žito, vino i slavska svijeća. Ostala jela pripremaju se prema porodičnoj tradiciji, mogućnostima domaćina i crkvenim pravilima posta.

Važno je znati da se za posne slave priprema posna hrana. To znači da na trpezi nema mesa, mlečnih proizvoda i jaja, dok se riba i ulje koriste u skladu sa pravilima posta i crkvenim razrešenjima za određeni dan.

Suština slave, međutim, nije u količini hrane niti u tome koliko je sto bogat. Najvažniji su molitva, poštovanje svetitelja zaštitnika i gostoprimstvo prema ljudima koji dolaze da praznik podijele sa domaćinima.

Božićni post počinje 28. novembra

Krajem novembra počinje Božićni post, koji traje do 6. januara, odnosno do Badnjeg dana. Njegov cilj je duhovna priprema vjernika za proslavu Hristovog rođenja.

Prema uobičajenim pravilima posta, ne jedu se meso, mliječni proizvodi i jaja. Ulje i vino dozvoljeni su većinom dana, dok se srijedom i petkom, prema navedenom pravilu, posti na vodi. Riba je dozvoljena određenim danima, uključujući subote i nedjelje, kao i na praznik Vavedenja Presvete Bogorodice, uz poštovanje crkvenog tipika.

U posljednjoj nedjelji posta pravila se pooštravaju i riba se ne koristi, dok se na Badnji dan posti strože, tradicionalno na vodi. Ipak, pravila posta mogu da zavise od crkvenog kalendara, tipika i blagoslova duhovnika, pa se vjernicima savjetuje da se za konkretna pitanja posavjetuju sa svojim sveštenikom.

Šta ako slava padne tokom Božićnog posta?

Ovo je pitanje koje svake godine zanima brojne domaćine, posebno one koji slave krajem novembra i u decembru.

Kada krsna slava pada u vrijeme Božićnog posta, priprema se posna slavska trpeza. Prema pravilima i razrešenjima koja važe za određene dane, može biti dozvoljena riba, ali to ne znači da je ona dozvoljena na svaku posnu slavu bez izuzetka.

Zbog toga je važno provjeriti crkveni kalendar za konkretnu godinu i dan, naročito kada se slava poklopi sa srijedom ili petkom ili sa praznikom koji ima posebno razrešenje. Domaćini koji slave Svetog apostola Mateja 29. novembra treba da obrate pažnju na to da se praznik obilježava nakon početka Božićnog posta, pa se slavska trpeza priprema u skladu sa posnim pravilima.