Prema monitoringu koji je sproveo Transparensy international u BiH, najviše donacija u prošloj godini dobio je SNSD-a.
Stranka Milorada Dodika, zvanično, u 2025. godini imala je 197 donacija, a tim putem prihodovali su 427.220 KM.
Nakon njih najviše novca dobila je stranka kojom rukovodi Petar Đokić, Socijalistička partija, i to 317.765 KM kroz 122 donacije.
Iznenađenje je svakako to što je na trećem mjestu Narodni Front Jelene Trivić, koji je dobio putem 78 donacija čak 252.725 maraka.
Transparensi je objavio listu 10 najvećih stranaka po pitanju donacija, a ona izgleda ovako:
- 1. SNSD 427.220 KM (197 donacija)
- 2. Socijalistička partija 317.765 KM (122 donacije)
- 3. Narodni front 252.725 KM (78 donacija)
- 4. Ujedinjena Srpska 217.376 KM (158 donacija)
- 5. Republička stranka Srpske 182.525 KM (62 donacije)
- 6. DNS 101.499 KM (22 donacije)
- 7. PDP 95.925 KM (17 donacija)
- 8. NPS 87.591 KM (23 donacija)
- 9. Socijalistička partija Srpske 52.396 KM (19 donacija)
- 10. SDS 33.757 KM (8 donacija)
8 miliona KM za osam godina
Ozbiljne finansijske donacije stranke ne samo iz Republike Srpske, već BiH u cjelini, dobijaju godinama unazad.
Za osam godina, konkretno od 2018. pa do 2025. godine, deset stranaka koje su zabilježile najviše donacija dobilo je više od 8 miliona KM.
Apsolutni lider po tom pitanju je SDA, koja je do kraja prošle godine zaradila od donacija čak 2,3 miliona maraka.
Slijedi SNSD sa 1,1 milion KM, a zatim ponovo dvije stranke iz Republike Srpske, a to su Ujedinjena Srpska i Narodni front koji je putem donacija dobio 702.737 KM.
Trivićeva za dvije godine dobila što mnogi nisu ni za osam
Visoko četvrto mjesto za Narodni front na ovoj listi koju je objavio Transparensy international, možda ne bi toliko zapalo za oko da se ne zna da je Jelena Trivić osnovala Narodni front 21. aprila 2023. godine.
Dakle, za samo dvije i po godine, ova stranka je putem donacija dobila više od 700.000 KM, čime je ubjedljivo prestigla neke stranke koje postoje i decenijama više.
Koje stranke su na listi?
U nastavku donosimo listu od deset stranaka po veličini iznosa donacija koje su dobile od 2018. do 2025. godine.
- 1. SDA 2.310.616,59 KM
- 2. SNSD 1.192.736,30 KM
- 3. Ujedinjena Srpska 1.016.526,54 KM
- 4. Narodni front 702.737 KM
- 5. Socijalistička partija 644.723,89 KM
- 6. Republička stranka Srpske 526.095,44 KM
- 7. PDP 438.306,73 KM
- 8. NIP 428.306,73 KM
- 9. HDZ BiH 422.365,96 KM
- 10. SDP BiH 420.645,29 KM
Sve ovo, napominjemo još jednom, jeste novac koji je ovim strankama uplaćen putem donacija, i to Zakonom o finansiranju političkih stranaka i Poglavljem 15. Izbornog zakona Bosne i Hercegovine “Finansiranje izborne kampanje“.
Koji su izvori finansiranja za stranke?
A taj zakon, navodi i još neke osnovne izvore finansiranja političkih organizacija.
To su:
- članarina;
- dobrovoljni prilozi pravnih i fizičkih osoba;
- izdavačke djelatnosti, prodaje propagandnog materijala i organiziranja stranačkih manifestacija;
- prihodi od imovine u vlasništvu političke stranke;
- budžet Bosne i Hercegovine u skladu s ovim zakonom, entitetski budžeti, kantonalni budžeti i budžet Brčko distrikta BiH;
- budžeti drugih jedinica lokalne uprave i samouprave u skladu sa zakonom (entitetskim propisima);
- dobiti od preduzeća u vlasništvu političke stranke.
Najzanimljivija stavka svakako su dobrovolji prilozi.
Oni podrazumijevaju finansijsku podršku političkim strankama od fizičkih i pravnih osoba, odnosno uplate novca političkoj stranci u iznosu većem od iznosa članarine.
Limit 15.000 KM
Zakon u ovom dijelu kaže da osim novčanih uplata, dobrovoljnim prilozima smatra se i pružanje usluga ili davanje proizvoda političkoj stranci bez naplate (nenovčane donacije).
U tom smislu, zakon propisuje da politička stranka od jedne fizičke osobe može u toku kalendarske godine primiti priloge u ukupnom u iznosu od 10.000 KM, dok ukupan iznos koji član političke stranke uplati na ime stranke u toku jedne kalendarske godine ne može prelaziti iznos od 15.000 KM, što uključuje i članarinu.
Limit na visinu priloga pravnih osoba iznosi 50.000 KM.
Kakvo finansiranje je zabranjeno za stranke?
Zakon takođe predviđa i niz primjera zabrane načina finansiranja za političke partije.
- prilozi tijela uprave: države BiH, entiteta, kantona, Brčko distrikta BiH, te gradskih i opštinskih tijela, javnih institucija, javnih preduzeća, privatnih preduzeća koja su s tijelima izvršne vlasti sklopila ugovore o javnim nabavkama;
- prilozi humanitarnih organizacija;
- prilozi neimenovanih, odnosno anonimnih donatora;
- prilozi vjerskih zajednica;
- prilozi sindikata;
- prilozi udruženja i drugih neprofitnih organizacija koje se finansiraju javnim sredstvima bez obzira na iznos sredstava;
- prilozi zatim pravnih osoba u kojima Vodič za političke stranke o finansiranju i finansijskom izvještavanju 12 uloženi javni kapital iznosi najmanje 25 osoba;
- prilozi drugih država;
- prilozi stranih političkih stranaka i stranih pravnih osoba.
Šmitov udar na SNSD i US
Međutim, u Srpskoj se sve mijenja 24. aprila 2025. godine, kada Kristijan Šmit donosi odluku o obustavi isplata sredstava iz budžeta SNSD i Ujedinjenoj Srpskoj na svim nivoima vlasti u BiH.
Odgovarajući na to, vladajuća koalicija u Srpskoj usvaja u Narodnoj skupštini Republike Srpske (NSRS) Prijedlog zakona o finansiranju političkih organizacija, kojim se ukida budžetsko finansiranje za sve političke stranke u Republici Srpskoj.
Tim prijedlogom, strankama je dozvoljeno finansiranje isključivo iz privatnih izvora, poput članarina, dobrovoljnih priloga fizičkih i pravnih lica, izdavačke djelatnosti te imovine u vlasništvu stranaka, što je bio pravi udar na male stranke kojima je budžet u najvećoj mjeri bio i jedino sredstvo finansiranja.
Mogućnost donacije i do 20.000 KM
Istovremeno, novim zakonom koji je usvojila vladajuća većina, povećan je prag dobrovoljnog priloga za stranku od strane fizičkog i pravnog lica, pa je npr. umjesto dotadašnjih 10.000 KM koliko je maksimalno neko mogao da donira stranci tokom jedne godine, iznos povećan na 20.000 KM.
Da stvar bude gora, kako tvrde iz Transparensija, zakonom se nijednom riječju ne pominje šta bi bili zabranjeni prilozi, odnosno ko ne može svojim prilozima finansirati političke partije, za razliku od državnog zakona, gdje je to jasno propisano.
Ipak, ovaj zakon na kraju nije zaživio, jer ga je Ustavni sud BiH stavio van snage.
Traljić: Stranke 2024. godine prikrile 2,6 miliona KM
Srđan Traljić, iz Transparensi international u BiH, poručuje da bi sporni zakon u Srpskoj samo dodatno otvorio prostor za korupciju i ne bi spriječio stranke da se ponovo finansiraju iz javnog sektora, iz budžeta.
“Zapravo, to bi samo opoziciju ostavilo bez novca, a vladajuće stranke bi svoj dio izvukle ili na ovaj ili na onaj način“, navodi on za Aloonline.
Ključna stvar, smatra Traljić, nisu donacije koje su prikazane, nego one koje nisu.
Monitoring finansiranja izbornih kampanja koji radi ova organizacija, pokazuje frapantne podatke koliko novca dolazi bez javnog izvora.
Najbolji primjer je, kaže on, Lokalni izbori 2024. godine.
“Stranke su tada prikrile negdje 2,6 miliona KM. Oni svojim izvještajima uglavnom navode da imaju prihode iz budžeta i nešto malo iz donacija fizičkih lica, ali gotovo da ne prijavljuju privatne firme jer privatnim firmama koje posluju sa državom zabranjeno je da finansiraju političke stranke. Međutim oni to rade na terenu, ali samo je razlika što se to ne prijavljuje i onda imate taj ogroman dizbalans u troškovima kampanje, odnosno u odnosu na ono što stranke prijave i ono što vidimo na terenu“, navodi Traljić.
A ono što na terenu vidi čak i najkonzervativniji mogući monitoring, jeste da je npr. ovogodišnja izborna kampanja kampanja koštala više od 11 miliona KM (bar javno).
“Ali, te brojke su mnogo veće i to se ne može uhvatiti nijednim monitoringom. Stranke nemaju legalno pokriće da obrade tolike troškove. Onda se dolazi do finansiranja putem firmi koje posluju sa državom i to se poslije prebija preko različitih tendera, gdje adekvatno zakonski nismo riješili da ih u tome spriječimo. Na koji način se to radi, vidjeli smo iz jednog sudskog postupka za one korona ugovore u Banjaluci gdje je jedan od optuženih u tom predmetu priznao da je samo od tog jednog tendera odnio 200.000 KM u stranku, što je potpuni apsurd. Bili smo iznenađeni jer smo vjerovali da se to radi na jedan pametniji način“, poručuje Traljić za Aloonline.
Nema kazni
Dodaje da se radi o pojavi koja je sveprisutna i da stranke imaju na ovom nivou neograničene mogućnosti jer se korupcija ne kažnjava.
“Izvlači se javni novac iz budžeta, nemate adekvatnu mogućnost da se to kontroliše. Ja znam da postoji bijes javnost kada čuju da se politilčke stranke finansiraju iz budžeta, većina želi da im se to ukine i mislim da čak ovi vladajući ne bi imali ništa protiv da im se to i ukine jer bi oni svoj dio uzeli na ovaj ili onaj način. Ali ništa se ne bi postiglo jer bi se oni opet finansirali iz budžeta, a opozicija bi ostala bez novca. CIK BIH trenutno nema kapacitete što se tiče revizije, ali bi trebalo pojačati kontrole finansiranja. Definitivno tu ima posla i za druge institucije“, poručuje Traljić, te zaključuje riječima:
“Nemoguće je prikriti tolike izvore finansiranja, jer taj novac odnekud dolazi, a po svim indicijama koje imamo on dolazi iz javnog sektora i odlazi u kase političkih partija“.
Komentari (0)