Slikovito, poslanik u Narodnoj skupštini RS ili odbornik i opštini/gradu ne može biti direktor ili v.d. direktora u npr. nekom rudniku i termoelektrani, ali može biti direktor Investiciono-razvojne banke, škole, instituta, bolnice ili doma zdravlja, republičkih agencija i drugog.

Prvo je sukob interesa u Republici Srpskoj, a drugo nije sukob interesa.

To je ukratko sve što treba da znate o ovoj temi, koja je ponovo je došla u centar interesovanja nakon što je plasirana informacija da Republička komisija za sprječavanje sukoba interesa odsad zabranjuje i da v.d. direktori mogu istovremeno biti i poslanici/odbornici, što bi trebalo da je oduvijek na snazi, ali se u praksi nije poštovalo.

Zašto – pitanje je prije svega za rukovodstvo Republičke komisije za sprječavanje sukoba interesa.

Obrenka Slijepčević, koja je na čelu Komisije bila do sredine ove godine kada je imenovan Oliver Blagojević, vodila se čudnim principom.

Odlučujući po zahtjevima o sukobu interesa, ona je podvlačila da biti v.d. direktora javnog preduzeća nije isto što i direktor, a što je pojedinim poslanicima/odbornicima omogućilo da idu iz v.d. mandata u v.d. mandat, što je takođe potpuno nezakonito.

Ako sada zaista Komisija zabrani novim poslanicima u Narodnoj skupštini RS da budu i v.d. direktori javnih preduzeća (jer je direktorima to već zabranjeno), to znači da je Komisija sve ove godine, po mišljenju struke, nezakonito ove ljude tretirala drugačije u odnosu na “prave“ direktore, te je svjesno kršila zakon.

“Nije komisija donijela nikakvu novu odluku već je počela drugačije tumačiti zakon u odnosu na period kada je na čelu Komisije bila Obrenka Slijepčević. Mi smo smatrali da su sve te odluke koje je ona donosila, a prije svega da biti v.d. direktor nije isto što i direktor nekog javnog preduzeća potpuno nezakonite, zakon to nije ni predvidio i to je bio način da svi poslanici obavljaju duple funkcije“, podsjeća Srđan Traljić, iz Transparensy international u BiH.

Traljić: Hajde da vidimo ko će biti u sukobu interesa

Traljić pozdravlja to što je Komisija konačno počela da radi svoj posao i da se na taj način otvori bitno pitanje – ko će se od ključnih rukovodilaca naći u sukobu interesa.

“Osim obavljanja javne funkcije ključni rukovodioci su koristili resurse javnih preduzeća na čijem su čelu i u izbornoj kampanji i to je problematično sa više aspekata, od Zakona o sukobu interesa, do korišćenja javnih resursa za sticanje političke moći i glasova. Zakon bi se kada su u pitanju javna preduzeća trebao strože primjenjivati jer je imenovanje v.d. direktora bio način da se s jedne strane kontroliše taj direktor i upravljanje tim javnim preduzećem. Imali su mogućnost da svakog direktora smijene preko noći ukoliko nije podoban i takav način upravljanja doveo je do katastrofe u pojedinim javnim preduzećima“, naglašava Traljić za Aloonline.

Prema njegovim riječima, nepoštovanje Zakona o sukobu interesa RS nije jedino što su nadležni u Srpskoj kršili sve ove godine.

Tu je, tvrdi, prekršen i Zakon o javnim preduzećima.

“Taj zakon kaže da ne mogu oni koji su u izvršnim organima političkih partija biti u upravi javnih preduzeća. Međutim, to se potpuno ignorisalo sve ove godine jer su brojni predsjednici partija i stranački funkcioneri otvoreno bili u javnim preduzećima. Depolitizacija javnih preduzeća nešto je o čemu se dugo priča i što je među nih 14 prioriteta i reformskih procesa u BIH. Međutim, stranke nisu puštale ta javna preduzeća, posmatrale su ih kao svoj plijen jer su koristili resurse tih preduzeća u izbornim kampanjama“, poručuje Traljić.

Poslanici i direktorske fotelje u javnim ustanovama

Međutim, sprječavanjem imenovanja poslanika/odbornika na direktorske ili v.d. pozicije u javnim preduzećima, nije kraj problema sa duplim funkcijama u Republici Srpskoj.

Kako smo naveli na samom početku ove priče, Zakonom o sprječavanju sukoba interesa u Republici Srpskoj nije zabranjeno izabranim zvaničnicima da budu direktori javnih ustanova, zavoda i sl.

Zbog te činjenice, Srđan Traljić, predstavnik Transparensy internationala u BiH smatra da bi se zakon trebao promijeniti i u dijelu koji se odnosi na njih jer bi na taj način i to sigurno bio sukob interesa.

Tovilović: Ovo je apsurdno

Situaciju u vezi sa Zakonom o sprečavanju sukoba interesa u organima vlasti Republike Srpske, apsurdnom ocjenjuje Dejan Tovilović, novinar portala Capital.ba.

Tovilović, koji godinama prati ovu tematiku, ističe da je ovdje sve pogrešno postavljeno, podvlačeći da zakon nedvosmisleno dopušta duple funkcije poslanicima i odbornicima.

“Primjera radi direktor neke ustanove ili institucije uopšte nije obuhvaćen Zakonom o sprječavanju sukoba interesa u organima vlasti RS, a upravlja ustanovom koja se finansira iz budžeta. Ako je on odbornik ili poslanik direktno može uticati na usvajanje i visinu tog budžeta, odnosno može odlučivati o istom“, kaže Tovilović za Aloonline.

Pored toga, napominje on, lokalni i republički parlament često su u funkciji nadzora nad tim preduzećima i ustanovama, pa se postavlja pitanje kako neko može objektivno kontrolisati sam sebe. 

“Sa druge strane dobar dio javnih preduzeća se uopšte ne finansira iz budžeta i ima svoje prihode, a direktori tih preduzeća su po aktuelnom zakonu u sukobu interesa. Ovo je rezultat lobiranja onih koji vode javne ustanove, a koji su prije donošenja zakona uspjeli da se iz njega izostave“, zaključuje Tovilović.

Više od 30 poslanika u NS RS na javnim funkcijama

Aloonline se ovom temom bavio i u tekstu “Sjedili bi na dvije fotelje: Od 83 poslanika, skoro trećina već na javnoj funkciji“, gdje smo naveli da više od 30 poslanika koji su osvojili mandate na Opštim izborima u BiH, održanim 4. oktobra, već obavlja neku od javnih funkcija u Republici Srpskoj.

Tu su direktori javnih preduzeća, direktori bolnica, zavoda, agencija, banje, savjetnici načelnika, gradski menadžeri te naravno aktuelni gradonačelnici i načelnici.

Ako Komisija za sprječavanje sukoba interesa krene u sprovođenje najavljene zabrane i za v.d. direktore, njih desetak moraće da se odluči da li će ostati direktori ili će uzeti poslanički mandat i ući u NS RS.

Naravno, (grado)načelnici i nemaju drugi izbor nego da odluče ostaju li gdje su sada ili idu u NS RS.

A ovi ostali, odnosno v.d. direktori i direktori ustanova, zavoda, muzeja, lokalnih javnih preduzeća, te članovi upravnih i nadzornih odbora, čini se da su zasad sigurni u dvije stolice.