Praistorijsko čudo u vidu kružnog postavljenih kamenih stubova uzdiže se iznad ravnice Solsberi.

[caption id="attachment_76655" align="alignnone" width="887"] Foto/Pixabay[/caption]

Stounhendž nije samo spomenik, čija je procijenjena starost oko 4.000 godina, već i mjesto na kome se prepliću drevni mitovi i moderne kotroverze.


Stounhendž je smješten u jugozapadnom dijelu zemlje, u Viltiširu. Smatra se da je građen u nekoliko faza u periodu između 3000. i 2000. godine prije nove ere, s tim što su dodatne intervencije vršene sve do 1500. godine prije nove ere. Masivno kamenje koje je korišćeno za gradnju transportovano je čak iz Velsa. Mjesto je služilo za brojne rituale tokom minulih vijekova.

[caption id="attachment_76658" align="alignnone" width="875"] Foto/Pixabay[/caption]

Šta je Stounhendž?


Dugo se nije sa sigurnošću moglo utvrditi ni kako je ovaj lokalitet nastao, a ni čemu je služio. Sa mitskog aspekta, mjesto se vezuje uz divove i žrtvenik. Godišnje Stounhendž posjeti više od milion turista iz cijelog svijeta. Svi oni dolaze tu kako bi vidjeli nešto nesvakidašnje.

Sačinjen je od granitnih blokova, ali i od blokova sarsena, neke vrste peščara. Svaki taj kamen je visok oko 4 i širok oko 2 metra. Procijenjena je težina na oko 25 do 30 tona, dok manji stubovi teže nekoliko tona.

Stubovi u Stounhendžu su raspoređeni u okviru dva kruga. Određeni broj njih je prekriven, tako da se formiraju lukovi, znani kao trilitoni. Između dva kruga nalazi se kamen u obliku potkovice, dok je u centru veliki kamen. Vremenom je nestalo nekoliko uspravnih i položenih kamenih blokova, ali to ipak nije u velikoj mjeri narušilo cjelokupnu konstrukciju.

Ritualni lokalitet


Smatra se da je ovo područje dio mnogo većeg i značajnijeg ritualnog pejzaža. Tokom najdužeg dana u godini pri izlasku sunca, njegovi zraci padaju baš na ovo mjesto. Tačnije na kamen, koji se nalazi u samom srcu Stounhendža.

U neposrednoj blizini ovog mjesta nalazila se i staza, kojom su u davna vremena prolazili hodočasnici. Otrkiveni su i ostaci grobnica, ali i drugih krugova, nalik ovome.

[caption id="attachment_76662" align="alignnone" width="894"] Foto/Tanjug/AP[/caption]

Brojne teorije o nastanku


Sasvim očekivano je da uz jedno ovakvo mjesto budu vezane i različite teorije. Pojedini istraživači tvrdili su da su afrički divovi zaslužni za gradnju Stounhendža. Bilo je i tvrdnji da su ih izgradili druidi, te da je korišćen kao hram u doba Rimljana, ali i da je u pitanju mjesto na kome su u prošlosti ljudi prinosili žrtve božanstvima.

Jedna od najzastupljenijih teorija o nastanku i porijeklu Stounhendža pominje narod Beaker. Pretpostavka je da su tu vršene i kremacije, budući da su otkriveni ljudski ostaci, ali i da su se na tom mjestu održavale svečanosti u vrijeme zimskog i ljetnjeg solsticija.

Možda je Stounhendž korišćen i kao mjesto na kome su njegovani kult mrtvih i kult predaka. Mjesto se dovodi u vezu i sa kosmičkim kalendarom, a kako navodi Lonelyplanet, postoji i mišljenje da je zapravo u pitanju simbol mira, ali i mjesto za izlječenje.

Postupak gradnje


Slobodno se izgradnja ovog lokaliteta može okarakterisati kao epska. Na koji način je putem dugim oko 240 kilometara u vrijeme, kada u zemlji još nije bio otkriven točak, bio dopremljen materijal za gradnju, ne zna se mnogo sa sigurnošću. Pretpostavka je da su ljudi toga doba koristili sanke podmazane životinjskim lojem za prevoz ili, pak stabla, pomoću kojih su pravili svojevrsne nosače za masivne stubove. Ono što se zna jeste da su kameni blokovi bili specifični zbog akustičnih svojstava.

Veći kameni stubovi su bili dopremani sa udaljenosti od oko 30 kilometara od mjesta na kome se danas nalazi Stounhendž. Na njima se mogu primijetiti udubljenja i zarezi, što možda ukazuje na to da su pojedini lukovi najprije spajani, pa tako dovoženi. Poznato je i da su vršene određene izmjene na tom području, tako da su pojedini kameni blokovi dodavani, ali i uklanjani.

Stounhendž danas

Bez obzira na brojna istraživanja o ovom lokalitetu i dalje se mogu čuti brojna mišljenja i o nastanku i o svrsi, koju je Stounhendž imao. Zapravo, tokom istorije je svako je imao svoje tumačenje.

Od 1928. godine je Stounhendž zaveštan naciji.

U ne tako davnoj prošlosti došlo je do sukoba između onih, koji ga vide kao muzejski eksponat, koji kao takav treba posmatrati i onih, koji smatraju da bi trebalo omogućiti živi pristup lokalitetu, te pružiti priliku svima koji to žele, da dodirnu kamene stubove.

U vrijeme pokreta New Age u drugoj polovini prošlog vijeka, Stounhendž je korišćen kao mjesto za proslavu ravnodnevice, gdje su posjetioci imali prilike da osjete povezanost sa drevnim slobodama. Nakon što je policija 1985. godine silom razbila jedan od takvih festivala, pristup lokalitetu je pooštre, uvdena je prodaja ulaznica, a Stounhendž je ograđen.

Pristup Stounhendžu je vremenski ograničen, pa se preporučuje ranija rezervacija. Trenutno se maksimalno poštuju propisane epidemiološke mjere, a cijena ulaznice je 19,50 britanskih funti za odrasle posjetioce, odnosno 11,70 za djecu. Radno vrijeme tokom zimskih mjeseci je od 9:30 do 17h po lokalnom vremenu.