Riječ je o ključnom sistemu morskih struja koji već milenijumima održava stabilnost evropske klime. AMOC funkcioniše tako što u sjeverni Atlantik dovodi toplu tropsku vodu. Kada se ta voda na sjeveru ohladi i postane slanija, ona potanja u dubinu i pokreće neprekidnu cirkulaciju. Međutim, ubrzano zagrijavanje atmosfere, otapanje ledenog pokrivača na Grenlandu i učestale padavine unose ogromne količine slatke vode. Zbog toga okean gubi gustoću i slanost, što direktno usporava čitav mehanizam.

Arktički led do Škotske i temperature do minus 20 stepeni

Među najčešće pominjanim posljedicama potpunog sloma AMOC-a navodi se nastanak svojevrsnog novog ledenog doba u dijelovima Evrope. Iako se takav proces ne bi desio preko noći, naučnici upozoravaju da bi urušavanje pojedinih segmenata moglo početi znatno ranije nego što se dosad pretpostavljalo.

Lori Lejborn iz istraživačkog centra Čatam haus ističe da bi parcijalna otkazivanja sistema donijela ozbiljne klimatske poremećaje u narednim decenijama. Klimatski modeli pokazuju sljedeće potencijalne posljedice:

  • Drastičan pad temperatura: Extremno hladne zime i jače oluje zahvatile bi sjevernu i zapadnu Evropu. U Holandiji bi temperature tokom hladnih talasa mogle padati i do minus 20 stepeni Celzijusa.

  • Pomičanje ledenog pojasa: Arktički led mogao bi se proširiti sve do Škotske i nordijskih fjordova, dok bi Baltičkom moru bila neophodna stalna pomoć ledolomaca.

  • Suše na jugu kontinenta: Smanjenje količine padavina naročito bi pogodilo jug Evrope, uključujući i Balkan, gdje bi ljetne suše postale znatno učestalije i intenzivnije.

  • Rast nivoa mora: Kolaps cirkulacije mogao bi podići nivo Atlantika za dodatnih pola metra duž obala zapadne Evrope.

Udar na poljoprivredu i nacionalnu bezbjednost

Posljedice ovog okeanskog poremećaja pregradile bi primarno klimatske okvire i usmjerile se na ekonomiju, proizvodnju hrane i geopolitiku. Studije pokazuju da bi se, na primjer, udio obradivog zemljišta pogodnog za poljoprivredu u Velikoj Britaniji smanjio sa sadašnjih 32 na svega sedam procenata.

Zbog toga je Island eventualni kolaps AMOC-a već proglasio direktnim rizikom po nacionalnu bezbjednost. Holandija uveliko prilagođava svoje sisteme odbrane od poplava, dok Finska i Velika Britanija izdvajaju značajna sredstva za sisteme ranog upozoravanja i zaštitu infrastrukture.

„To nije stvar panike ili alarmizma, radi se jednostavno o odgovornom upravljanju. Bilo bi potpuno neodgovorno čekati potpunu izvjesnost da je do kolapsa došlo, jer bi tada za preventivne mjere već bilo prekasno“, izjavio je islandski ministar za klimu Johan Pal Johanson.

Tačka preokreta bliža nego što se mislilo?

Posebnu zabrinutost među okeanografima izaziva takozvani subpolarni vrtlog smješten južno od Grenlanda. Pojedina istraživanja ukazuju na to da bi miješanje vode u tom području moglo početi da se zaustavlja već tokom 2040-ih godina.

Svinda Falkena, istraživačica sa Univerziteta u Utrehtu, napominje da postoji realan rizik da se ozbiljni poremećaji manifestuju u naredne dvije decenije. Kako bi preduhitrile najgori scenario, evropske institucije ulažu stotine miliona evra u mjerne mreže poput sistema RAPID, koji već 20 godina neprekidno prati promjene u Atlantiku.

Ipak, stručnjaci poput Štefana Ramstorfa sa Potsdamskog instituta naglašavaju da najvažniji korak ostaje nepromijenjen: primarna i jedina prava mjera za smanjenje rizika jeste hitno smanjenje emisije gasova sa efektom staklene bašte i napuštanje fosilnih goriva, prenio je Dnevnik.si.