Zvanično objašnjenje govorilo je o bolesti, ali okolnosti u kojima je preminuo bile su toliko neobične da su gotovo odmah počele da kruže priče kako iza svega možda stoji mnogo više od prirodnog kraja.

Istina nikada nije konačno potvrđena, ali jedno jeste – patrijarh Varnava ostao je upamćen kao čovjek koji se nije plašio da stane nasuprot tadašnjoj vlasti i brani ono za šta je vjerovao da je interes Srpske pravoslavne crkve.

Od dječaka iz Pljevalja do poglavara Srpske pravoslavne crkve

Rođen kao Petar Rosić 1880. godine u Pljevljima, budući patrijarh još kao mladić pokazivao je izuzetnu posvećenost vjeri i obrazovanju. Školovao se u Prizrenskoj bogosloviji, a potom usavršavao u Rusiji, gdje je stekao ugled jednog od najobrazovanijih srpskih sveštenika svog vremena.

Kada je 1930. godine izabran za 32. patrijarha Srpske pravoslavne crkve, preuzeo je vođstvo u veoma složenom periodu za državu i Crkvu. Radio je na jačanju crkvenih institucija, podržavao nastavak izgradnje Hrama Svetog Save i zalagao se za jedinstvo pravoslavnog naroda.

Međutim, istorija ga neće pamtiti samo po tome.

Borba koja ga je dovela u sukob sa državnim vrhom

Sredinom tridesetih godina Kraljevinu Jugoslaviju potresala je jedna od najvećih političkih kriza tog vremena – pitanje usvajanja Konkordata, sporazuma između države i Svete Stolice.

Patrijarh Varnava smatrao je da predloženi sporazum daje Rimokatoličkoj crkvi privilegije koje druge vjerske zajednice nemaju. Zato je otvoreno ustao protiv njega, iako je znao da će time ući u direktan sukob sa tadašnjom vlašću.

Njegovi govori i javni istupi izazvali su ogromnu pažnju. Zemlja je bila podijeljena, a napetost je rasla iz dana u dan.

Smrt koja je otvorila vrata jedne istorijske misterije

Baš u vreme kada je u Narodnoj skupštini vođena rasprava o Konkordatu, patrijarh Varnava iznenada je preminuo.

Zvanično, uzrok smrti bila je bolest.

Ali gotovo istog trenutka pojavile su se sumnje da je možda otrovan zbog svog protivljenja sporazumu. Te tvrdnje nikada nisu dokazane, ali nikada nisu ni potpuno utihnule. Tokom decenija objavljivana su različita svjedočenja, medicinski nalazi i istorijska tumačenja, međutim nijedna istraga nije donijela konačan odgovor, piše Ona.

Zbog toga istoričari i danas naglašavaju da su tvrdnje o trovanju dio istorijskih polemika, a ne potvrđena činjenica.

Nasljeđe koje traje gotovo vijek

Bez obzira na brojne kontroverze, patrijarh Varnava ostao je jedna od najvažnijih ličnosti Srpske pravoslavne crkve između dva svjetska rata.

Njegova odlučnost, obrazovanje i spremnost da javno brani svoje stavove učinili su ga simbolom jednog burnog vremena u kojem su se preplitale vjera, politika i državna pitanja.

Možda upravo zato njegova priča ni danas nije zaboravljena. Skoro 90 godina kasnije i dalje se postavlja isto pitanje – da li je patrijarh Varnava bio samo teško bolestan ili je njegova smrt zauvijek ostala jedna od najvećih nerazjašnjenih misterija srpske istorije.