CDU je u Saskoj-Anhaltu osvojio manje od 20 odsto glasova, što je manje od polovine rezultata AfD-a. To je šok za CDU, a generalni sekretar stranke Franciska Hoperman u prvoj reakciji rezultat je opisala veoma oprezno.

„U svakom slučaju, ovo je veoma težak rezultat za nas i utiče na sve nas kao hrišćanske demokrate“, rekla je ona.

Posljedice se u nedjelju uveče, dva sata nakon zatvaranja birališta, još nisu mogle sagledati.

Postoje dvije mogućnosti: da sa AfD-om na vlast u jednoj pokrajini prvi put dođe stranka koja je klasifikovana kao desničarsko ekstremistička ili da se formira manjinska vlada predvođena CDU-om, koja bi zavisila od podrške Ljevice. Oba scenarija mogla bi da gurnu cijeli CDU i Merca u ozbiljne probleme.

Scenario 1: Apsolutna većina za AfD

Apsolutna većina AfD-a izazvala bi politički potres bez presedana, daleko izvan granica Saske-Anhalta. Potraga za krivcima veoma brzo bi stigla i do Berlina, konkretno do kabineta kancelara. Gotovo je izvjesno da bi Merc u sopstvenoj stranci bio označen kao jedan od odgovornih za takav ishod.

Sven Šulce, nosilac liste CDU-a u Saskoj-Anhaltu, proteklih sedmica neprestano se žalio da savezna politika negativno utiče na njegovu predizbornu kampanju. Čak se usprotivio i reformi penzionog sistema, najvažnijem reformskom projektu kancelara.

Zbog odgovornosti saveznog rukovodstva stranke za pobjedu AfD-a, Merc bi vjerovatno morao i sam da položi račune. Njegov autoritet već se smatra uzdrmanim.

Međutim, koliko god ovakav uspjeh AfD-a izgledao katastrofalno na društvenom i političkom nivou, kao i za sam CDU, za Merca i koaliciju u Berlinu u tome leži i određena prilika.

Kancelar će vjerovatno tvrditi da politički centar sada mora još snažnije da izdrži pritisak sa desnog krila. Na kraju bi to čak moglo da učvrsti jedinstvo crno-crvene koalicije, a samim tim i Mercovu poziciju kancelara.

Scenario 2: Opasno koketiranje sa Ljevicom

Ukoliko AfD ne osvoji apsolutnu većinu, Sven Šulce, aktuelni premijer pokrajine, moraće prvi da odgovori na pitanje kakav je stav njegove stranke prema Ljevici.

CDU je 2018. godine odlučio da neće sarađivati ni sa Ljevicom ni sa AfD-om. Merc je to ponovio samo nekoliko dana uoči izbora.

„I kod AfD-a i kod Ljevice postoje tako suštinske razlike u odnosu na Uniju da je saradnja isključena“, poručio je Merc.

Ali šta tačno znači saradnja?

Merc je tokom kampanje podržao Šulceovu liniju: neće biti zajedničkog vladinog programa niti učešća predstavnika Ljevice u vlasti. Istovremeno, Merc je ukazao na Tiringiju i Saksoniju, gdje manjinske vlade, kroz komplikovane „mehanizme konsultacija“, dobijaju selektivnu podršku Ljevice bez formalnog političkog saveza.

Protiv takvog scenarija, međutim, već se javlja otvoren otpor unutar CDU-a. Zamjenik šefa poslaničkog kluba Unije u Bundestagu Sep Miler prije nekoliko dana otvoreno je zagovarao da se mandat za sastavljanje vlade najprije prepusti AfD-u ukoliko ta stranka bude ubjedljivo najjača.

„Ako rezultati anketa postanu izborni rezultati, onda Ulrih Zigmund sa AfD-om ima mandat za sastavljanje vlade“, izjavio je za „Politiko“ (Politico).

Ljudi poput Milera strahuju od masovnog istupanja iz stranke ako CDU bude sarađivao sa Ljevicom. Takođe strahuju da bi to samo dodatno ojačalo AfD. Na sljedećim izborima za pet godina ta stranka bi u Saskoj-Anhaltu mogla da osvoji čak i dvotrećinsku većinu, glasi njihova mračna prognoza.

Dalje pucanje takozvanog zaštitnog, odnosno protivpožarnog zida prema Ljevici moglo bi da ohrabri i one unutar CDU-a koji žele rušenje zaštitnog zida prema AfD-u, što je za Merca i stranačko rukovodstvo u Berlinu potpuno isključeno.

Situacija bi mogla da izmakne kontroli, a neki u najgorem slučaju vide čak i opasnost od raskola unutar stranke.

Klingbajl i Bas mogu privremeno da odahnu

Za razliku od Merca, čelnici koalicionog partnera SPD-a, Lars Klingbajl i Berbel Bas, barem na prvi pogled mogu za sada da odahnu.

Socijaldemokrate su sedmicama strahovale da neće preći izborni prag od pet odsto. Sada se čini izvjesnim da će SPD biti zastupljen i u sljedećem pokrajinskom parlamentu u Magdeburgu, pri čemu se stranka nije suočila sa većim gubicima.

„Ovo je za nas prije svega važan znak da se na SPD mora računati“, rekao je generalni sekretar stranke Tim Klisendorf za ARD.

Ipak, ovaj rezultat može da zavara. Mnogi birači u Saskoj-Anhaltu vjerovatno su glasali taktički: što više manjih stranaka uđe u parlament, to je manja vjerovatnoća da AfD osvoji apsolutnu većinu.

Ostaje zato pitanje koliko je ljudi glasalo za SPD iz uvjerenja, a koliko samo kako bi spriječili formiranje vlade AfD-a.

Iako su Klingbajl i Bas u dijelu stranačke baze i dalje na meti kritika, pažnja bi sada mogla da bude usmjerena na izbore koji se za dvije sedmice održavaju u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji.

Tamo je premijerka Manuela Švezig u posljednje vrijeme napredovala i još ima izgleda da završi ispred AfD-a.

I izbori za dvije sedmice donose veliku neizvjesnost

Od ishoda pokrajinskih izbora 20. septembra u Berlinu i Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji zavisiće i koliko bi jesen mogla da postane opasna za Merca.

U Berlinu CDU-u prijeti gubitak pozicije gradonačelnika, potencijalno u korist Ljevice. U Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji, ako situacija bude naročito loša, CDU bi mogao da padne ispod deset odsto i završi na četvrtom mjestu.

I tamo bi se, prilikom formiranja vlade bez AfD-a, moglo postaviti pitanje saradnje sa Ljevicom. Rasprava o promjeni kancelara mogla bi tada ponovo da se rasplamsa.

Međutim, moguć je i drugačiji scenario. U Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji CDU bi mogao da izbjegne jednocifren rezultat i komplikovano formiranje vlade ukoliko bude dovoljno mandata za crveno-crveno-zelenu koaliciju.

Istovremeno, nosilac liste berlinskog CDU-a Stefan Evers mogao bi da pobijedi na izborima i postane gradonačelnik. Takav razvoj događaja ublažio bi pritisak na Merca.

Kraj crno-crvene koalicije malo vjerovatan

Jedan scenario, bez obzira na ishod predstojećih izbora, ipak se smatra malo vjerovatnim — raspad koalicije konzervativaca i socijaldemokrata na saveznom nivou.

Razlog je jednostavan: iz novih izbora AfD bi vjerovatno izašao još jači, dok bi formiranje nove savezne vlade postalo još teže.

(Indeks)